ColumnJasper van Kuijk

Met dit simpele ontwerp wordt het briefstemmen de volgende keer geen foutenfestival

null Beeld

We kunnen wel concluderen dat het briefstemmen geen onverdeeld succes was. In de aanloop naar verkiezingsdag meldden stembureaus dat tussen de 5 en 8 procent van de briefstemmen in principe niet aan de voorwaarden voldeed. En PostNL constateerde dat 2,5 procent van de per post verzonden stemmen per abuis is opgestuurd in de verkeerde envelop, waar geen adres op staat. Briefstembureaus mochten deze enveloppen in principe niet openen.

Hierop deed minister Ollongren razendsnel een oekaze uitgaan dat er coulant moest worden omgegaan met stemmen die niet aan alle voorwaarden voldeden. Dus als de stempas niet was ondertekend of tóch samen met het stembiljet in de stembiljetenvelop zat, dan was de stem uiteindelijk alsnog geldig. Briefstemmen werd daarmee een soort kleuterklasproefwerk: we rekenen gewoon alles goed, want het is vooral belangrijk dat je meedoet.

Dat briefstemmen is niet bepaald de simpelste procedure. Het ingevulde stembiljet moet in een speciale stembiljetenvelop, en die moet vervolgens weer samen met de stempas in een voorgeadresseerde opstuur-envelop. Omslachtig, maar de stempas moet buiten de stembiljetenvelop blijven om het stemgeheim te bewaren.

Eerder bleek in een kleinschalige gebruikstest van een onafhankelijke stichting dat de helft van de deelnemende senioren hun stem incorrect uitbracht. De stemdocumenten konden helaas niet meer aangepast worden, want alles lag al bij de drukker. Minister Ollongren restte weinig anders dan toe te zeggen dat het allemaal nog eens extra duidelijk uitgelegd zou worden.

Hoe kunnen we nu regelen dat het briefstemmen wel goed verloopt bij de volgende verkiezingen, over een maand of zes, wanneer het kabinet-Rutte IV is gevallen over de jeugdzorgaffaire (die kent u nu nog niet, maar wacht maar af)?

De huidige opzet van het briefstemmen zondigt tegen drie basisrichtlijnen voor interactieontwerp: 1) het gebruik moet zo veel mogelijk duidelijk worden gemaakt door het product zelf (niet door de handleiding), 2) een ontwerp moet het maken van gebruiksfouten zo veel mogelijk voorkomen en 3) gebruikers moeten feedback krijgen als ze tóch een fout maken.

Op basis van de eerdere gebruikstest, de ervaringen op verkiezingsdag en de bovenstaande richtlijnen zou ik het volgende herontwerp willen voorstellen. Het stembiljet drukken we op dezelfde kleur papier als de stembiljetenvelop. Op de stembiljetenvelop komt een papieren insteekvakje waarin de stempas (gedrukt op een andere kleur papier) geschoven moet worden. Om dat inschuiven mogelijk te maken, komt er een nieuwe, kleinere stempas. Naast het insteekvakje benadrukt een gekleurd kader en een tekstinstructie waar de stempas geplaatst moet worden. Het insteekvakje heeft een uitsparing waardoor je kunt zien of er wel een handtekening op de stempas staat. Vervolgens kan dit geheel in de opstuur-envelop, die een duidelijk groter formaat en een andere kleur heeft.

Uiteraard moet je zoiets ook nog (vaak) testen met gebruikers en verder aanpassen. Zodat niet alleen elke stem telt, maar ook daadwerkelijk wordt geteld.

Volg Jasper van Kuijk op Twitter: @jaspervankuijk

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden