Met die meneer Fawaz is het langzamerhand wel mooi geweest

Rechters moeten beter begrijpen, wat iets anders is dan begrip tonen.

November 2004, drie weken na de moord op Theo van Gogh. In Soesterberg was een bezinningsbijeenkomst belegd met imams. In een voormalig klooster nota bene, met te deum laudamus boven de deur. Ik was erbij en stond er bovenop toen een paar imams weigerden minister Rita Verdonk de hand te schudden. Daar ging toen alle aandacht naar uit, en dan vooral naar de verschrikkelijke Verdonk. Dagblad Trouw schreef over haar gebrek aan respect en inlevingsvermogen, omdat ze heus wel wist dat haar uitgestoken hand zou worden geweigerd. Ik denk niet dat de krant nog zo zou schrijven.

Verdonk maande de imams dat ze binnen een jaar Nederlands moesten spreken. Een van hen was Fawaz Jneid, toen nog niet bekend als salafistisch prediker. En wie daar ook was: Ahmed Aboutaleb, destijds wethouder van Amsterdam. Na de moord op Van Gogh liep Aboutaleb stad en land af om de gemoederen tot bedaren te brengen . In Soesterberg zei hij dat het hoog tijd was dat de islam aan zelfkritiek ging doen.

Aboutaleb: durft gewoon niet meer... Foto ANP

Veertien jaar later zijn we bitter weinig opgeschoten, in elk geval met Fawaz. Hij is nog dezelfde Fawaz als toen, spreekt nog altijd geen Nederlands. Wel is hij inmiddels afgezet als imam, is zijn boekwinkel gesloten en heeft hij een gebiedsverbod. Allemaal tevergeefs, want zijn vervoermiddel heet Facebook. Daarop zette hij twee maanden geleden zijn preek waarin hij Aboutaleb ervan beschuldigde een slechte moslim te zijn. Aboutaleb zelf is veertien jaar later een succesvol burgemeester en rolmodel voor Marokkaanse Nederlanders die verder willen. Het rolmodel moet wel al heel lang worden bewaakt. Aboutaleb is een gelovig moslim en verklaarde tien jaar geleden in de Volkskrant dat hij niet meer in de moskee durft te komen. ‘Zo simpel is het’, zei hij. ‘Je durft gewoon niet meer.’

Treurig is dat. Of liever, onacceptabel. Van de week debatteerde de Kamer over Fawaz zijn preek. Minister Grapperhaus (Justitie) gaf blijk van zijn walging. Maar helaas kon Fawaz niet worden aangepakt. Zoals gebruikelijk komen er uit de hoek van arabisten en islamkenners sussende geluiden. Die preek van Fawaz was helemaal geen uitnodiging om Aboutaleb een kopje kleiner te maken en Fawaz zelf zou een marginale figuur zijn. Dit is de boodschap in de week dat in Frankrijk de doden van twee terreuraanslagen worden begraven. In elk geval kan Aboutaleb niet over straat en vraag ik me met Lodewijk Asscher af of justitie en minister Grapperhaus voldoende hun best doen.

Toen Geert Wilders sprak over ‘minder minder’ Marokkanen, stonden de burgemeesters in de rij om aangifte te doen wegens haatzaaien. Waar zijn de burgemeesters nu collega Aboutaleb beveiliging nodig heeft? Wilders werd schuldig bevonden aan discriminatie. Terecht of niet, de magistratuur deed haar stinkende best om hem veroordeeld te krijgen.

Nu is het allemaal moeilijk moeilijk en loopt men op kousevoeten. En dan vooral bij het CDA. Minister Grapperhaus, onder druk gezet door de Kamer, mompelde dat deze meneer Fawaz alleen kan worden aangepakt als de vrijheid van meningsuiting wordt ingeperkt. Dat lijkt op de reflex van minister Donner (CDA) na de moord op Van Gogh dat godslastering strenger bestraft moest worden. En ook de huidige CDA-leider Buma vindt dat de vrijheid van meningsuiting uit de hand is gelopen. In de christen-democratische traditie van soevereiniteit in eigen kring moeten wij andere culturen vooral niet voor het hoofd stoten, dan komt het allemaal wel goed. 

Fawaz: nog steeds dezelfde... Foto ANP

Wat na al die jaren maar niet tot de christen-democratie wil doordringen, is dat de vrijheid van meningsuiting er nu juist is voor onwelgevallige meningen, en dat zonder onwelgevallige meningen geen democratie kan bestaan. Grapperhaus gaat - ik vermoed onnadenkend - nu nog een stap verder. Ook ogenschijnlijk keurige bewoordingen moeten worden ingeperkt, aangezien die bijvoorbeeld uit de mond van Fawaz nu ook al als een oproep tot agressie kunnen worden opgevat.

Dat is natuurlijk een onbegaanbare weg. Deze week hadden we een rechter in de krant die zei dat er meer diversiteit in de rechtszaal moet komen. En dan niet alleen bij de verdachten, maar ook bij de magistratuur. Hij heeft gelijk, al is het misschien anders dan hij bedoelde. De rechterlijke macht zal zich meer in de voetangels en klemmen van de cultuurverschillen moeten verdiepen. Er moeten bij het OM meer mensen zijn die kunnen beoordelen wat de betekenis van zo’n preek in de islamitische context is.

Grapperhaus: op CDA-kousevoeten... Foto BELGA

Afshin Ellian, rechtsgeleerde en sinds jaar en dag bewaakt als actief afvallige, gaf me zijn eigen voorbeeld. Sinds jaar en dag heeft Ellian te maken met ‘smeekbedes’ van islamitische geestelijken die hem een kwaadaardig gezwel toewensen of oproepen tot het uitrukken van zijn tong. Voorheen deed hij daarvan geen aangifte. Hij veronderstelde dat de Nederlandse rechter niet begreep wat de betekenis van van dit soort oproepen was. In 2015 deed hij wel aangifte, omdat hij vond dat er geen misverstand meer kon bestaan. Iedereen kon zien wat het kalifaat was, Raqqa kon niet meer worden genegeerd.

Ellian deed aangifte en zijn bedreigers werden ook veroordeeld, voor haatzaaien en belediging. Niet vanuit óns perspectief, maar vanuit hún perspectief. Rechters moeten zich meer als antropologen gedragen. Ogenschijnlijk onschuldige woorden kunnen verschrikkelijke gevolgen hebben. Ze moeten beter begrijpen, wat iets anders is dan meer begrip tonen. Want met die meneer Fawaz is het langzamerhand wel mooi geweest.

Meer over