Opinie Commentaar

Met bronbescherming mag niet lichtvaardig worden omgesprongen

NOS-verslaggever Robert Bas in de rechtbank waar de raadkamer uitspraak doet in de gijzelingskwestie. Beeld ANP

Het verschoningsrecht van journalisten is een delicaat juridisch thema. Buiten kijf staat het grote journalistieke belang van een zo ruim mogelijke interpretatie. Ter rechtvaardiging van de gijzeling van NOS-verslaggever Robert Bas door de rechter-commissaris in Rotterdam werd hier en daar geopperd dat journalisten behalve beoefenaars van hun vak ook gewoon burgers zijn, met dezelfde plichten als anderen. Dat is ­natuurlijk waar, met dien verstande dat de vrije pers direct in gevaar komt zodra bronnen – uit welke hoek dan ook – er niet meer op kunnen rekenen dat journalisten hun identiteit en de aard van de geleverde informatie tot het uiterste zullen beschermen, ook als dat het OM of een rechtbank niet van pas komt. Als die ­zekerheid wankelt, valt een essentieel deel weg van het recht op vrije nieuwsgaring.

Daarom ligt de lat hoog voor de uitzonderingsgronden op het verschoningsrecht. Het kan slechts worden opgeheven in het kader van een ‘zwaarwegend maatschappelijk belang’ waaraan bovendien ‘onevenredig grote schade’ wordt toegebracht. Er moet bijvoorbeeld sprake zijn van mogelijke kennis van ernstig strafbare feiten die de openbare veiligheid of de ‘territoriale integriteit’ bedreigen. Simpel gezegd: een journalist die weet heeft van een op handen zijnde aanslag wordt ­geacht die informatie niet voor zich te houden.

Zelfs onder die voorwaarde blijft het schipperen, aangezien ook ‘openbare veiligheid’ een subjectief ­begrip is. Indien een journalist in een verhoor onder druk wordt gezet tot het delen van informatie, hebben rechters ook de dure plicht om die wens overtuigend te motiveren. En niet alleen achter gesloten deuren. De buitenwereld moet op z’n minst een indruk kunnen krijgen van de belangen die op het spel staan – opdat ook voor bronnen geen enkel misverstand kan ontstaan over de voorwaarden waaronder zij kwetsbaar zijn in hun contacten met verslaggevers.

Aan een deugdelijke motivatie ontbrak het deze week rond Bas’ gijzeling, zo concludeerde gelukkig ook de Rotterdamse raadkamer vrijdagmiddag. In de toelichting bij dat oordeel werd bovendien nog eens luid en duidelijk benadrukt dat niet lichtvaardig mag worden omgesprongen met de bronbescherming. Dat is een geruststelling voor Bas en voor zijn hele beroepsgroep, die nu moet hopen dat rechters-commissarissen in heel het land die woorden in hun oren knopen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden