Column Frank Hendrickx

Merkels gezag neemt af als bibberende, maar onbewogen kanselier

Angela Merkel is een reus op lemen voeten, een leider in blessurestrijd, niet langer de krachtcentrale van Brussel en Berlijn. Haar strategisch vernuft is verdwenen, voormalige bondgenoten steken ongestraft messen in haar rug.

Het was dit weekend allemaal te lezen in een artikel van Brussel-correspondent Marc Peeperkorn over ‘Merkels falen’ bij de verdeling van Europese topposten. EU-diplomaten en ambtenaren oordeelden onverbiddelijk: ‘We zijn in de nadagen van Mutti beland.’

Dat de kritiek op Merkel zo onbeschroomd de krant haalt, is meteen het bewijs voor die bewering. Een paar jaar geleden hadden dezelfde diplomaten waarschijnlijk nog gezegd dat de bondskanselier op onnavolgbare wijze haar landgenoot, partijgenoot, seksegenoot en vriendin Ursula von der Leyen, alias VDL, op de Brusselse top heeft gekregen (als dat falen is, hoe ziet slagen er dan uit?). Nu geldt het als een mislukking, zelfs als VDL dinsdag door het Europees Parlement wordt gekozen als nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. De huidige verdeling van posten is Merkel opgedrongen door anderen, aldus de critici. Ze had niet de regie.

Een zittende leider komt daar misschien mee weg, een vertrekkende niet.

Macht is iets ongrijpbaars, dat is zelfs op het Binnenhof te zien. Een braaf Kamerlid kan opeens gepromoveerd worden tot minister en je denkt: hij? En zelfs het Kamerlid zie je even denken: ik? Maar dan doet de macht haar werk. Ambtenaren, parlementariërs, journalisten en burgers gaan hem behandelen als de minister en na een paar weken ís hij de minister, onmiskenbaar, alsof hij nooit iets anders is geweest.

Het omgekeerde is pijnlijker. In Den Haag kom je voortdurend oud-bewindspersonen tegen, lopend, fietsend, of staand bij de parkeergarage op zoek naar een bonnetje dat zich verschanst in de zak van een onmodieuze regenjas. Als politiek journalist rende ik ooit achter hem aan, hopend op wat extra informatie, een ambtenaar droeg zijn tas, een chauffeur hield de deur van de dienstwagen open, voorbijgangers keken op. Nu loopt iedereen verder, alsof het er allemaal nooit echt toe heeft gedaan.

Merkels gezag neemt af. Ze heeft de functie nog, maar voor de buitenwereld is ze al half vertrokken. Duitse media houden er rekening mee dat haar laatste kabinet binnen enkele maanden valt. De natuurkundige oogt er gelaten onder, zoals ze ook haar trilaanvallen bijna laconiek ondergaat. ‘Ik zal er een tijdje mee moeten leren leven.’ Merkel is de bibberende, maar onbewogen kanselier.

Misschien ziet ze als voormalig DDR-burger des te beter dat de groeiende kritiek onlosmakelijk onderdeel is van de democratie – het enige systeem dat zich telkens weer weet te vernieuwen en verversen, juist door oude leiders onbeschaamd af te danken. Alleen autocraten blijven zitten, net zo lang tot alles is verstard, te bang om de macht op te geven.

Pijnloos gaat het niet. Na alle lof van de afgelopen jaren krijgt Merkel nu te horen dat ze heeft gefaald, dat ze bij nader inzien altijd al is overschat. ‘Eigenlijk is haar enige erfenis de doorbraak van de AfD’, stond in een opiniestuk in deze krant.

Iemand zei ooit dat democratie een systeem is waarin mensen vrij mogen kiezen wie ze later de schuld gaan geven. De opvolger van Merkel is gewaarschuwd.

Frank Hendrickx vervangt de komende twee weken Bert Wagendorp.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden