Opinie Angela Merkel

Merkel vertrekt niet, maar richt zich volledig op de EU

De aankondiging van bondskanselier Angela Merkel dat ze in 2021 niet meer verkiesbaar is, is een slimme retorische zet, betoogt Femke van Esch. 

President Macron en bondskanselier Merkel. Beeld Michael Kappeler/dpa

De aankondiging van Angela Merkel dat zij stopt als partijvoorzitter van de CDU en in 2021 niet herkiesbaar is als kanselier heeft veel discussie losgemaakt. Nadat Merkel jaren onder vuur heeft gelegen, zouden de verkiezingen in Hessen het einde van haar tijdperk nu echt hebben ingeluid. Maar na dertien jaar zou men Angela Merkel toch niet meer moeten onderschatten. Haar aankondiging is niet het begin van het einde, maar het begin van een nieuw hoofdstuk.

Voorlopig niet weg

Allereerst is Merkel niet weg als kanselier van Duitsland en gaat ze voorlopig ook niet weg. De aankondiging dat ze in 2021 niet meer verkiesbaar is, is een slimme retorische maar inhoudelijk lege zet. Niemand, ook Merkel zelf niet, ging ervan uit dat ze zich na een kanselierschap van zestien jaar opnieuw verkiesbaar zou stellen. Ook de speculaties dat de regeringscoalitie in gevaar is, zijn schromelijk overdreven. Gezien haar dramatische positie in de peilingen bedenkt de SPD zich wel twee keer voor ze nieuwe verkiezingen forceert. Tot slot het partijvoorzitterschap: het opgeven hiervan zal Merkels invloed op de partijlijn van de CDU verminderen maar niet geheel wegnemen, zeker niet nu Merkels protegé en beoogd opvolgster Annegret Kramp-Karrenbauer de nieuwe partijleider lijkt te worden.

Maar als Merkel niet is uitgespeeld, hoe moeten we haar zet dan wel duiden?

Sinds haar interventie in de vluchtelingencrisis heeft Merkel een schietschijf op haar rug. Elke twee weken speculeert er wel iemand op haar aftreden. Met haar aankondiging heeft zij zich effectief bevrijd van deze schietschijf. Of liever, ze heeft hem doorgegeven aan haar plaaggeest op het vluchtelingendossier, Horst See-hofer, partijleider van zusterpartij CSU en minister van Binnenlandse Zaken. Nu Merkel als een gewetensvolle leider de consequentie van het verlies in Hessen op zich heeft genomen, staat Seehofer te kijk als slapjanus die wegloopt voor zijn verantwoordelijkheid. Onder publieke druk heeft hij inmiddels aangekondigd te overwegen af te treden als partijleider en minister.

Stijgende populariteit

Daarnaast heeft Merkel de CDU tijd gegeven om zich voor te bereiden op haar opvolging. Met nog drie jaar voor de volgende nationale verkiezingen, kan de partij nu rustig in haar schaduw uitvechten wie de nieuwe partijvoorzitter wordt en wat de beste koers voor de partij is. Drie jaar geeft de CDU wellicht ook tijd genoeg om zich electoraal te herstellen.

Krap drie weken na haar aankondiging wordt de werkelijke betekenis van Merkels politieke zet dan ook duidelijk: in de maandelijkse peiling van Infratest Dimap is Merkel zes punten in populariteit gestegen en opgeklommen tot meest gewaardeerde politicus van Duitsland. Daarnaast wil nu 56 procent van de Duitsers dat Merkel kanselier blijft, een stijging van 7 punten, en ook de steun voor de regering is de laatste maand gegroeid. Merkels rivaal Seehofer is in populariteit gezakt naar de elfde plaats en maar liefst 74 procent van de CDU/CSU-stemmers wil dat hij aftreedt.

Europa

Voor Nederland is echter belangrijker te beseffen dat Merkel de komende drie jaar niet op haar handen gaat zitten. Nu zij zichzelf binnenlands boven de partijen heeft gesteld, zal ze al haar energie op Europa richten. De voorbereidingen voor een nieuw Europees hoofdstuk zijn al in gang: Merkels goede vriend Manfred Weber is gepositioneerd als ‘Spitzenkandidaat’ voor de European People’s Party en daarmee de grootste kanshebber om voorzitter van de Europese Commissie te worden. Ook de banden met Macron zijn aangehaald, de Frans-Duitse motor ronkt, nu alleen nog koers zetten. Merkels speech in het Europees parlement geeft een voorproefje van haar agenda: een Europees leger en een gemeenschappelijk asielbeleid maar wellicht ook een apart budget voor de Eurozone, want onderschat ook vooral niet de capaciteit van Frankrijk om ambitieuze Duitse kanseliers voor hun karretje te spannen.

Er wordt al dertien jaar gespeculeerd op de ondergang van Merkel, eens zullen de commentatoren gelijk krijgen. Maar nu nog niet. Eerst gaat ze werken aan haar nalatenschap.

Femke van Esch, hoofddocent Europese integratie en politiek leiderschap, Universiteit Utrecht. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden