Merkel van mrs. Europe naar Frau Germania

Voor de jubelende reacties op het akkoord over Griekenland is geen enkele reden. Duitsland verzaakt zijn verantwoordelijkheid voor Europa

De EU-top over de crisis in Griekenland heeft in een typisch Europees compromis geresulteerd dat geen ‘oplossing’ heten mag. Of het functioneert, zullen we in april weten, als Griekenland opnieuw geld nodig heeft.

IMF
Bondskanselier Angela Merkel kreeg gedaan dat het Internationaal Monetair Fonds (IMF) zal worden ingeschakeld als voor Griekenland moet worden betaald. De uiteindelijke beslissing hierover is gebonden aan de unanimiteit in de Europese gremia – en staat dus onder Duitse controle. De Franse president Sarkozy op zijn beurt drukte door dat Griekenland zonodig toch door de Europese partners zal worden geholpen.

Voor Duitsland betekende dit: hulp tot een bedrag van 4 miljard euro en het feitelijke einde van artikel 125 van het Verdrag van Lissabon dat lidstaten van de EU verbiedt om garant te staan voor de schulden van een ander euroland.

Feitelijk onderscheidt het besluit van de Europese Raad zich alleen van het eerder bereikte compromis door de betrokkenheid van het IMF. Als de Duitse regering het IMF nodig had om in het eigen land gezichtsverlies te voorkomen, dient zich de vraag aan waarom Berlijn daarvoor zulk Europees onheil heeft moeten aanrichten.

In wezen hadden alle betrokkenen met dit compromis kunnen leven als er niet zo’n dramatische confrontatie aan vooraf was gegaan. Tot voor kort werd Angela Merkel als ‘mrs. Europa’ geprezen, nu is de naam ‘mevrouw Germania’ meer op zijn plaats. Deze Europese confrontatie heeft de EU van de ene dag op de andere ingrijpend veranderd.

Bismarck
In de Duitse media werd de bondskanselier met de ‘iron lady’ Margaret Thatcher of zelfs met de ‘ijzeren kanselier’ Otto von Bismarck vergeleken. Je kunt slechts het hoofd schudden over het verval van het historisch bewustzijn in ons land, want noch Thatcher, noch Bismarck was richtinggevend voor het Europees beleid van de Bondsrepubliek. Beiden hadden weinig of niets op met de eenwording van Europa. En hoe men in dit land op Bismarck kan komen terwijl men tezelfdertijd de Europese eenheid en de Duits-Franse samenwerking wenst, blijft het geheim van de Duitse boulevardpers.

Dit zou als een overdrijving kunnen worden afgedaan als de reactie in Duitsland niet zou stroken met een trend die al sinds langere tijd heerst, namelijk dat Duitsland zich terugtrekt als aanjager van de Europese eenwording en steeds meer zijn nationale belangen behartigt.
‘Anderen doen het toch ook’, luidt steeds luider het verweer. Dat mag dan zo zijn, maar Duitsland is nu eenmaal niet als de ‘anderen’.

Vanwege zijn kritische omvang, zijn ligging en zijn geschiedenis heeft het een zeer specifieke verantwoordelijkheid voor de EU, die ingeklemd zit tussen nationale en Europese belangen. Als Duitsland zijn nationale belangen niet meer europeaniseert maar deze najaagt zoals de anderen dat doen, dan zal dit tot een hernationalisering binnen de EU leiden.

Motor
Duitsland was altijd de motor van de Europese eenwording omdat het daarmee ook zijn eigen politieke en economische belangen diende. Tweederde van onze export gaat naar de EU, de helft daarvan naar de eurozone. De formule luidde altijd: Duitsland geeft omdat het daardoor ook wint. Nu lopen de dingen echter anders. De gevolgen daarvan zullen snel zichtbaar zijn: de EU zal zich ontwikkelen van een confederatie die zichzelf stap voor stap versterkte tot een los verband van staten met tegenstrijdige belangen. Dit is het Britse concept van Europa. Het is volstrekt absurd om deze omslag in de Duitse Europapolitiek te verheffen tot een staaltje politieke genialiteit.

Je moet er niet aan denken wat deze ontwikkeling kan betekenen voor de toekomst van de Europeanen. Voor Europa is het geen aantrekkelijk perspectief om straks rijk, oud en zwak te zijn. Het is onbegrijpelijk waarom de EU zich nog de moeite heeft getroost om een Verdrag van Lissabon tot stand te brengen, want voor een losse statenbond is dit verdrag even nuttig als een kropgezwel.

Wantrouwen
Het gaat allang niet meer om Griekenland, maar om een scherpe Duits-Franse tegenstelling die het latente wantrouwen tussen beide partners heeft gewekt, en die het gevaar van een langdurige vervreemding in zich bergt. Vanuit het perspectief van Berlijn wil Frankrijk zijn budgettaire problemen ten koste van Duitsland oplossen. Parijs op zijn beurt vreest dat de Duitsers met hun hang naar stabiliteit Frankrijk naar de periferie van de eurozone willen verdringen.

Ook deze vervreemding zal bijdragen aan de verzwakking van de EU. Komende zaterdag zal Helmut Kohl, ereburger van Europa en de kanselier van de Duitse eenheid, zijn tachtigste verjaardag vieren. Bij die gelegenheid zullen zeker weer vele mooie redevoeringen over Europa en grote Europeanen worden gehouden. In het aangezicht van de troosteloze actualiteit kunnen we die beter maar meteen vergeten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden