Column Peter Middendorp

Mensen worden altijd wat ze niet willen, schreef ik eens. Zou het dan toch waar zijn?

Mijn lievelingspersonage komt uit De correcties van Jonathan Frantzen. Gary Lambert is een vader en echtgenoot die niet wil toegeven hoe depressief hij is en maar blijft proberen plezier te scheppen in zijn zondagse bezigheden, terwijl de gezinsleden hem steeds verder in de hoek drijven: ‘Je bent depressief, Gary. Je bent klinisch depressief.’

De eerste keer dat ik het boek las, vijftien jaar geleden, moest ik vooral lachen om Gary, die zichzelf stond te verhuichelen bij de gezinsbarbecue en die zo heel vormelijk onderweg was naar een innerlijke explosie. De tweede keer zag ik in Gary vooral de onmogelijkheid van mensen uitgebeeld om ook maar een klein beetje tot elkaar door te dringen. Ik moest nog steeds lachen, maar nu deed de lach ook een beetje zeer en bleef mijn mond erna vaak ook nog even openstaan, met opgetrokken mondhoeken.

Vrouw en kinderen krijgen genoeg aangereikt om een hekel te krijgen aan die hulpeloze man met zijn wanhopige keukenschortje, die zich vastklampt aan het idee van de vader van een gelukkig gezin. Wat er ook gebeurt, hij grillt het vlees omdat het zondag is en gezellig. Maar het gelukkige gezin bestaat niet. Het disfunctioneert bijna uit elkaar.

Zijn vrouw kermt van de pijn. Ze heeft een misstap gemaakt, zegt ze, toen ze naar de telefoon moest rennen. Maar Gary heeft haar al eerder moeilijk zien lopen, tijdens het ballen met de kinderen. Hij hoort haar kreunen, maar zolang ze niet eerlijk is over de oorzaak, kan en wil hij haar pijn niet erkennen en gaat hij door met het gezellig maken.

Intussen blijft de vraag: heeft de vrouw echt pijn of simuleert ze? Maakt ze misbruik van hem? Bestaan er mensen, zoals Gary, van wie alle gebruik eigenlijk misbruik genoemd zou moeten worden? Of moet je zeggen dat hij er tenminste nog iets van probeert te maken, maar dat zijn inzet niet wordt gewaardeerd? Het kan ze niet schelen of het mixed grill of pizza wordt.

Nog een mogelijkheid: beide standpunten zijn waar, ze hebben allebei, Gary en het gezin, tegelijkertijd gelijk. Dat kan zomaar gebeuren. Dingen zijn wel vaker tegelijk waar, al lijken ze elkaar uit te sluiten. Waar en onwaar, goed en slecht, leuk en niet leuk, lekker en vies, grappig en niet grappig – als ironie een goed middel is om de werkelijkheid te beschrijven, komt dat waarschijnlijk doordat die zoveel opties openlaat.

Eerst lachen om Gary, een heerlijk wentelen in leedvermaak, en nu zere tanden van het lezen – wat was er in de tussenliggende jaren gebeurd? Zou het toch waar zijn wat ik eens schreef – je kon het niet uitsluiten: ‘Mensen worden altijd wat ze niet willen. Als je op je 17de een blikje op straat gooit en je blijft lang genoeg staan, komt vanzelf het moment dat je jezelf verontwaardigd in de kraag vat.’

Ik ben Gary. U bent Gary. Ik haat Gary.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden