Column Arnon Grunberg

Men heeft de ander nodig om de eigen gedachtenspinsels te beteugelen

Nu filmregisseur Bernardo Bertolucci dood is, moet ik denken aan een zondagmiddag in bioscoop Alhambra. Eenzaam en wild fantaserend. Novecento opende mij daar de ogen.

Ik zal 13 zijn geweest toen ik op een zondagmiddag naar Alhambra ging – een bioscoop die niet meer bestaat – om Novecento I en II van Bernardo Bertolucci te zien. Mijn gymleraar zat kennelijk ook in de bioscoop, want bij de volgende gymles refereerde hij aan Novecento en hoe we daar in Alhambra hadden gezeten.

Als puber ging ik vaak alleen naar de bioscoop. De eenzaamheid is een vruchtbare grond voor wilde fantasieën en dat kan gevaarlijk zijn, men heeft de ander nodig om de eigen gedachtenspinsels te beteugelen. Aan de andere kant, samenzweringstheorieën bewijzen dat omgang met gelijkgezinden eveneens vruchtbare grond is voor de wildste fantasieën. De mens blijft een wezen dat verdwaalt in zijn fantasie.

Nu Bertolucci dood is, moet ik weer aan die zondagmiddag in Alhambra denken.

Het gezicht van het fascisme zal voor mij altijd getekend zijn door Donald Sutherland die in Novecento Attila Mellanchini speelt. De ternauwernood onderdrukte lust die moordlust wordt, de mentaliteit van de knecht die zich even meester waant, de wreedheid die niets anders is dan de keerzijde van volstrekte onderdanigheid.

En dan was er Robert De Niro, die de voosheid van de landeigenaren zo begrijpelijk, zo sympathiek belichaamde. De ondergang was niet te onderscheiden van het opportunisme.

Maar bovenal is er die andere film van Bertolucci, Last tango in Paris. Dostojevski noemt Jezus ‘de verleider in de woestijn’. In deze film speelt Marlon Brando de verleider in het naoorlogse Parijs, ook een soort woestijn, en men zou niet over joods-christelijke cultuur mogen reppen zonder deze film te hebben gezien, want Brando speelt een Jezus voor onze tijd. Hij weigert wonderen te verrichten, dat zou te makkelijk zijn, maar verwerpt de bestaande orde zonder die zelfs maar serieus te nemen.

De verlosser kauwt op wat kauwgum en sterft dan op een Parijs’ balkon.

In de keuken is boter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden