Column

Men biedt tegen elkaar op in berouw Groningers

Vrij zicht

Nederland is dankzij het Groningse gas steenrijk, en tegelijk diepgaand pacifistisch.

Minister Kamp. Foto ANP

Een paar weken terug sprak ik onze voormalige ambassadeur in Riga. Hoe was het met de verdediging van de Letse grens met Rusland, vroeg ik. In zijn tijd was het een afgetrapt zootje, zei hij. De Letten huurden twee Zweedse Saab Viggens, omdat ze zelf geen vliegtuigen hadden. De belangstelling bij de NAVO-partners was nul. Nu is dat anders. Nederland doet mee aan een snelle interventiemacht. Wat het voorstelt, is op afstand moeilijk te beoordelen. De vierkleurenfolders zijn in elk geval gedrukt.

Deze week werd in Moskou de vermoorde Boris Nemtsov begraven. De laatste twijfel over de kwade inborst van Poetin is wel weg. Hij is een bedreiging en het IJzeren Gordijn is terug. Het wachten is op een Churchill om het te zeggen. Maar was ik Poetin, ik zou me over het Nederlandse militantisme nog geen zorgen maken. Die gedachte bekroop me tijdens het Kamerdebat deze week over de gasbel van Slochteren en de veiligheid van de Groningers.

Plasschaert. Foto ANP

Om te beginnen suggereerde minister Kamp dat mogelijke tekorten als gevolg van het dichtdraaien van de gaskraan zouden kunnen worden aangevuld met Russisch gas. Vanwege onze mooie relatie met Gazprom en de gaspijp Nordstream. Er viel geen geopolitiek woord over Poetin ofschoon het staand EU-beleid is om de Gazprom-betrekkingen te verminderen. Het verbaasde me niet. Wat bij lezing van het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid meer trof: hoe krankzinnig veel geld Nederland heeft verdiend aan het Groningse gas, en hoe bedroevend weinig daarvan is gebruikt voor onze nationale veiligheid.

Veiligheid als kerntaak van de overheid, daar ging het gasdebat over. Veiligheid voor de Groningers. Er was veel verkiezingsthermiek, maar lees dat rapport nu eens precies over de zwaarste beving in Huizinge, die alle verontwaardiging in gang zette. 'Lichte, niet constructieve schade aan veel huizen. Veel mensen schrikken en lopen naar buiten.' Dat was het. Ik wil er niks aan afdoen maar er is geen dode gevallen in Groningen.

Miljarden opgepompt

Die andere veiligheid, die in verband met Poetin, heeft intussen bijna tweehonderd Nederlandse slachtoffers gekost. Geen woord daarover in dit Kamerdebat. Ander onderwerp, andere woordvoerder. Minister Kamp herinnerde wel aan de verdiensten dankzij het gas. Een heel sociaal stelsel is opgetuigd. Nog wat cijfers: in de jaren tachtig kwam bijna 20 procent van de rijksinkomsten direct uit het gas. Later werd het minder, maar in de huidige crisis weer bijna 10 procent. In 2013 werd er nog voor 15 miljard opgepompt. Het is een cadeau van Onze Lieve Heer en ik heb even geen vragen voor de economen die vinden dat er meer gestimuleerd zou moeten worden. Er werden schitterende roc's gebouwd, stations voor de hsl in Amsterdam en Rotterdam. En de Betuwelijn niet te vergeten.

Wat daarentegen heel erg niet gebeurde, was een fatsoenlijk leger op de been houden. Dat was tot voor kort misschien te verexcuseren. Nu niet meer. Begin januari hield onze hoogste generaal, Tom Middendorp, in Den Haag de Machiavelli-lezing. Hij schetste de nieuwe onveiligheid. Oorlog in het oosten, oorlog in het Midden-Oosten, terreur in het zuiden. Hij is geen ijzervreter maar ging zover als hij politiek gezien kon. 'Hoe zou u het vinden als een van uw vrienden in de kroeg regelmatig een rondje minder geeft?' Die vriend is Nederland. Wij geven 1,1 procent van het nationaal inkomen aan Defensie uit, als je de pensioenen eraf trekt precies 1 procent. Dat is ruim onder het NAVO-gemiddelde. Tweehonderd tanks zijn verkocht (twee gehouden, voor het museum). Het staat in de stukken omzwachteld, maar onze militairen zijn niet optimaal geoefend, het ontbreekt aan munitie, transport, de catering is niet in orde en er kan alleen aan één langdurige missie tegelijk worden meegedaan.

Minister Middendorp. Foto ANP

Geldzucht als motief

Nog anderhalve week voor de verkiezingen. Bij het oppompen van het gas was er jarenlang alleen oog voor de begroting, en dat trekken alle partijen zich aan. Men bood tegen elkaar op in zijn berouw tegenover de Groningers die met truien en verweerde koppen op de publieke tribune zaten. Bij de gaskwestie zijn slachtoffers, er is een motief namelijk geldzucht en er zijn multinationals bij betrokken. Goed en slecht zijn mooi verdeeld en er zijn ook nog kiezers.

Dat alleen de begroting telde, gold ook voor Defensie maar dan anders-om. Hoeveel kiezers levert mededogen met Defensie op? De Assepoester onder de departementen staat voor een twijfelachtige ethiek, waarom zou je mensen doodschieten tenslot-te. Het lijkt weggegooid geld en ook de opstelling van Kamp in het gasdebat droeg niet bij aan het idee dat we serieus moeten gaan denken aan een strategie om Poetin te bestrijden.

Het NAVO-gemiddelde

Nederland staat ondanks het gas helemaal onderaan met zijn 1 procent bbp voor Defensie. Het departement was zo vriendelijk me voor te rekenen dat Nederland om aan het NAVO-gemiddelde te komen per meteen 3 miljard zou moeten ophoesten. Na de aanslag op de MH17 werd er 100 miljoen extra in Defensie gestoken. Onze opgewekte premier sprak toen van een 'trendbreuk'. Generaal Middendorp zei in zijn lezing hoopvol dat zelfs Geert Mak vindt dat we Defensie niet verder moeten afbreken.

In werkelijkheid is het leger nog niet bijgekomen van het miljard dat dezelfde premier nauwelijks vier jaar geleden van het budget aftrok. Volgens De Telegraaf van woensdag wil minister Hennis haar miljard weer terug. Dat zou makkelijk kunnen, van het Groningse gasgeld. Maar er is in de ruime omgeving van Den Haag geen politicus die dat durft te zeggen. Dit land is steenrijk en diepgaand pacifistisch en Poetin heeft daar nog niets aan veranderd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.