Opinie

'Meeste schade in Groningen komt niet door bevingen'

Het overgrote deel van de schade aan woningen in het gaswinningsgebied komt niet door bevingen, betoogt emeritus-hoogleraar funderingstechniek Bram van Weele.

Een bewoner wijst een scheur aan in de muur van zijn woning in het noorden van Groningen na twee aardschokken. Die hadden een kracht van 2,7 en 3,2 op de schaal van Richter. Beeld anp

De gaswinning in Noord-Nederland heeft grote schade tot gevolg als men de bewoners en de media wil geloven. En dat doet kennelijk iedereen, dus moet de regering diep in de buidel tasten. Een buidel die wordt gevuld met belastingen betaald door alle Nederlanders. Want we plukken toch allemaal de voordelen van de gaswinning?

Voordat een bewoner uit de niet getroffen provincies meebetaalt, wil die toch wel weten of de uitgekeerde vergoeding terecht is. En dat is de grote vraag. Het gaat er niet om of er scheurvorming in een woning of monument is - dat kan iedereen gemakkelijk constateren. Wat niemand kan zien is of die scheurvorming echt alleen maar het gevolg is van de gewraakte bodemtrillingen. Elke schadevaststelling mag wat mij betreft royaal bemeten worden, omdat er naast de fysieke schade ook emotionele schade is ontstaan en die laatste valt in de praktijk zo moeilijk in geld uit te drukken.

In grote delen van Nederland is de ondergrond slap en dus samendrukbaar. Daar worden bijna alle gebouwen van oudsher op palen gefundeerd. Ondanks die palen verzakken veel woningen en panden. Als dat verzakken gelijkmatig gebeurt, is er niets aan de hand. Maar dat is zelden het geval. Zettingen gaan als regel gepaard met zettingsverschillen. Juist die veroorzaken 'zettingsschade'. Die schade heeft meestal de vorm van schuin verlopende trapjeslijnen in het metselwerk.

Temperatuurverschillen
Ook temperatuurverschillen leiden in veel gevallen tot scheurvorming, speciaal in grotere bouweenheden. Zulke scheuren zijn overwegend verticaal of horizontaal georiënteerd en komen helaas op grotere schaal voor dan nodig is. Deze schade wordt bij voorkeur voorkomen door een bouwwerk in moten te verdelen door middel van doorgaande dilatatievoegen.

Een derde vorm van schade wordt veroorzaakt door vocht dat bij vorst bevriest en als gevolg daarvan uitzet. Dat komt vaak voor bij (verstopte) goten, afvoeren, verrot houtwerk. Bij monumenten ligt de oorzaak vaak in poreus metselwerk, dat te veel vocht opneemt. Deze schade is alleen met gedegen onderhoud te voorkomen. De vorm van de hierdoor veroorzaak-te scheuren is als regel grillig en over een beperkt oppervlak.

Ten slotte kan schade ontstaan door trillingen. Vooropgesteld moet worden dat de mens een zeer gevoelige trillingsopnemer is. Door de onbekendheid ermee reageert hij bij voorbaat angstig en zorgelijk. Bekende trillingsbronnen zijn weg- en spoorverkeer, heien of trillend heien/trekken van palen of damplanken, zware machines, en dergelijke. Daarmee worden we al heel lang en op grote schaal geconfronteerd, maar het aantal echte schadegevallen daardoor is in de praktijk niet verontrustend gebleken.

 
Vooropgesteld moet worden dat de mens een zeer gevoelige trillingsopnemer is

We beschikken intussen wel over richtlijnen die aangeven hoe zwaar een trilling onder bepaalde omstandigheden mag zijn en welke gevolgen die kunnen hebben. Die trillingen moeten dan wel aan de woning of het bouwwerk zelf gemeten worden en niet bij het KNMI in De Bilt.

Ook van belang is waar in een pand wordt gemeten. In het midden van een grote wand zullen de trillingen ernstiger zijn dan in de fundering. Kortom ook al zijn de resultaten van trillingsmetingen bekend, dan nog is het moeilijk vast te stellen of die trillingen de aanwezige schade verklaren.

Zekerheid
Wil men zekerheid hebben, dan is een opname van de staat waarin het pand verkeerde voor en na de trilling noodzakelijk. Bij vergelijking ziet men dan het verschil. Dit gaat te ver om algemeen toe te kunnen passen. Maar het is zeker zinvol een aantal gevoelige gebouwen zo in detail te volgen omdat dit tenminste een betrouwbare maatstaf oplevert.

Richtlijnen gaan uit van een gezond, schadevrij pand. Zodra er al scheurvorming is opgetreden is de gevoeligheid voor trillingen extra groot. Bestaande scheuren zullen dan heel gemakkelijk langer worden. Daarbij doet zich de vraag voor wiens bijdrage aan de toegenomen schade het grootst is. Die van de eigenaar, die de scheur niet tijdig repareerde, of die van de veroorzaker van de trillingen, die de scheur deed toenemen?

Daarbij komt ook de vraag aan de orde of die scheur zonder trillingen na enige tijd niet even lang zou zijn geworden. Hoe ligt dan de aansprakelijkheid?

De genoemde oorzaken hebben in Nederland en dan speciaal in de gebieden met een samendrukbare ondergrond tot veel schade aan het onroerend goed geleid. De meeste foto's die als bewijsmateriaal van schade door de bevingen in Groningen zijn aangevoerd, kunnen in alle streken van Nederland worden gemaakt. Zulke foto's doen het goed in de media, maar helaas vertellen ze niet wat de oorzaak van de getoonde schade is.

De Volkskrant heeft dit jaar een foto in close-up gepubliceerd van gezond metselwerk, waarin met zwarte verf een trapvormige 'scheur' werd gesuggereerd. Er zijn ook foto's bij van scheuren die zeer oud zijn, en foto's van in het verre verleden reeds gerepareerde scheuren. De soep wordt in de praktijk minder heet gegeten dan die wordt opgediend.

Conclusie: bij schadevergoeding gaat het erom zo goed mogelijk de schade te vergoeden die het gevolg is van bevingen. Niet elke schade moet worden vergoed, want het overgrote deel ervan heeft een andere oorzaak, zoals blijkt uit overeenkomstige scheurvorming in woningen en gebouwen elders in Nederland.

Bram van Weele is emeritus-hoogleraar funderingstechniek aan de TU Delft.

 
De meeste foto's die als bewijsmateriaal van schade door de bevingen in Groningen zijn aangevoerd, kunnen in alle streken van Nederland worden gemaakt
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden