'Meer regels op internet is onontkoombaar'

Het is irreëel te denken dat het oorspronkelijke, wetteloze internet haar vrije karakter kan behouden, meent journalist Auke Hulst.

Demonstratie voor het vrije internet op 18 januari, toen de Engelstalige Wikipedia-sites een dag op zwart gingen.Beeld ap

Mensen zijn geneigd te doen alsof dingen nieuwer en anders zijn, dan ze daadwerkelijk zijn. Internet, bijvoorbeeld. De bouwstenen - zeg maar, de architectuur en textuur - van internet zijn nieuw, maar in essentie is het wereldwijde web een voortzetting van de wereld met andere middelen. Het is een plek voor menselijke interactie, zowel sociaal als zakelijk.

Zo bekeken is Internet niet meer dan een stuk aangewonnen, nog niet geclaimd land, waar we met zijn allen om de haverklap op vakantie kunnen. En zoals in veel recent gekoloniseerd grondgebied - neem het Wilde Westen van de vroege Verenigde Staten - heerst er in de beginfase een frontiersmentaliteit. Vrijwel geen regels. Anything goes. Zeg maar: een Vrijstaat.

Er is de afgelopen weken veel ophef geweest over pogingen Internet te reguleren. De stichting BREIN won, tot afschuw van velen, een rechtszaak tegen providers die online-piraat The Pirate Bay doorgeven, Wikipedia ging op zwart uit protest tegen de Amerikaanse Stop Online Piracy Act (SOPA) en het verwante PIPA.

Het inmiddels in de ijskast gezette SOPA deugde inderdaad inhoudelijk niet - het legde de taak van wetshandhaving bijvoorbeeld waar hij niet hoort - maar wie zich met hand en tand tegen élke vorm van regulering verzet, heeft iets niet begrepen.

Winkeldief
Pogingen internet te reguleren, passen in een natuurlijk historisch proces. Een Vrijstaat kan slechts in pure vorm bestaan, zolang hij kleinschalig is en de vervlechting met de aangrenzende wereld minimaal blijft. Dat hebben autonomen altijd goed begrepen - zij hielden hun enclaves klein en zelfvoorzienend. Zodra de mate van interactie met de gereguleerde (en veel grotere) wereld te intens wordt, zal de Vrijstaat moeten veranderen om te kunnen blijven bestaan. De aangrenzende gereguleerde wereld duldt simpelweg geen wetteloosheid naast zich, omdat die de eigen regels en mores uitholt. (Er bestaat een evidente frictie tussen het oogluikend toestaan van het stelen van intellectueel eigendom op internet, maar het wel vervolgen van een winkeldief die in de boekhandel wordt gesnapt.)

Het is irreëel te denken dat het oorspronkelijke, vrije internet haar karakter kan behouden - daarvoor is ze simpelweg te belangrijk geworden. De romantiek is aandoenlijk, jazeker, maar wie van een waarlijk vrij internet wil genieten, moet - zoals de autonomen met hun fysieke enclaves hebben gedaan - zich terugtrekken in kleine, gesloten systemen, waar een beperkte groep haar gang kan gaan, zonder de grote buitenwereld voor de voeten te lopen.

Er wordt vaak gesproken over de noodzaak van 'een nieuw business model voor de muziekindustrie', de (zelf verre van eerlijke) bedrijfstak die zich het meest vocaal verzet tegen piraterij. Echter, een reëel verdienmodel kan alleen bestaan binnen een gereguleerde context. Anders is het, zoals nu, een verdienmodel dat moet concurreren met diefstal, bijvoorbeeld door zoveel gemak te bieden dat diefstal onaantrekkelijker wordt, én door zwaar onder de reële prijs aan te bieden. Dumping leidt tot concurrentievervalsing en is in de 'fysieke' wereld verboden, terwijl in virtuele wereld de concurrentievervalsing van diefstal nog veel sterker de marktprijs 'vervuilt'.

Nadenken over je verdienmodel is noodzakelijk, maar kan niet zonder regulering. Dan is het alsof we met zijn allen naar de bakker gaan, zijn brood stelen, en de protesterende bakker zeggen dat zijn business model niet deugt, omdat we hem tenslotte kunnen beroven. Dat is geen uitgangspunt van waaruit de bakker gevraagd mag worden te innoveren.

Draconische maatregelen
Internet-visionairs verwijten voorstanders van regulering vaak dat ze niets begrijpen van 'de veranderde wereld' - waarmee ze en passant zichzelf een schouderklopje geven. Daarmee overschatten ze de wijze waarop dingen wezenlijk kunnen veranderen, en geven ze juist blijk van een gebrek aan historisch besef. Het is zinvol het onvermijdelijke proces dat internet doormaakt te onderkennen, omdat we dan met zijn allen tot een acceptabele vorm van regulering kunnen komen. De kop in het zand steken zal er alleen toe leiden dat voorstanders van regulering eigenhandig met draconische maatregelen zullen komen, waarvan SOPA een jammerlijk voorbeeld is.

NASCHRIFT: De muziekindustrie staat in de discussie zwak, gezien haar lange historie van wurgcontracten, te hoge cd-prijzen en de corruptie en zelfverrijking bij instanties als BUMA/Stemra. Echter: auteursrecht ligt in principe bij makers. Dat makers decennia door bedrijven en instanties zijn bestolen, is geen argument het consumenten dunnetjes over te laten doen. Een breed debat over regulering zou idealiter óók moeten gaan over de vraag hoe internet eraan kan bijdragen dat vergoedingen daar komen waar ze horen: bij makers.

Auke Hulst is schrijver, journalist en muzikant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden