Column Aleid Truijens

Meer flexibiliteit mag, maar dan wel mét een sociaal vangnet

Ooit zullen we het in de geschiedenisboekjes – als die dan nog bestaan – teruglezen. Vijf jaar na een economische crisis, veroorzaakt door inhaligheid, toen de economie was aangetrokken, zagen economen dat Nederlandse twintigers en dertigers het voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog slechter hadden dan hun ouders. Een historisch moment.

Die jongeren waren heel lang jong. Ze bleven lang bij hun ouders wonen, omdat woningen onbetaalbaar waren en die ouders vaak toch een groot, afbetaald huis hadden. Ze vonden werk maar geen baan, ze werkten flex of als zzp’er tegen lage tarieven. Velen sleepten een studieschuld mee, als een loden bal. Samenwonen en kinderen krijgen stelden ze uit, pensioen bouwden ze nooit op, noch winst op hun huis. Ja, toen liep het vast natuurlijk, zuchten de toekomstige geschiedschrijvers.

Hoe kon dat nou, zullen onze kleinkinderen zeggen. Het ging zo goed. De economie draaide als een dolle, het bnp was torenhoog, de bevolking hoogopgeleid. Was er nu onder al die economen, statistici en demografen die de overheid adviseerden niemand die tijdig riep: hé jongens, dit gaat niet! We kunnen de rekening toch niet bij de volgende generatie neerleggen? Dat is toch immoreel?

Nou nee. Verontrustend onderzoek was er genoeg, over de woningmarkt en de arbeidsmarkt. Over armoede onder zzp’ers, stress onder studenten en kansenongelijkheid in het onderwijs. Het was allang duidelijk dat ‘we worden almaar rijker’ vooral opging voor succesvolle babyboomers. In 2018 werd vastgesteld dat het besteedbaar inkomen van huishoudens sinds 1977 stilstaat (RaboResearch). Dit ondanks het feit dat er in gezinnen nu doorgaans twee mensen werken in plaats van één. Het is een goed bewaard geheim.

Het antwoord aan onze kleinkinderen is: omdat niemand het voor jongeren opnam. Geen enkele regering, ook niet die met de PvdA erin, liet huizen voor hen bouwen en beschermde hen op de arbeidsmarkt. Hun studiefinanciering mochten ze inleveren. Dat was heel sociaal, vonden ook PvdA en GroenLinks, met het populistische argument dat laagopgeleiden niet de studie van ‘de rijken’ hoeven te betalen. Alsof het niet juist de bedoeling is dat de kinderen van mensen met lage inkomens óók kunnen studeren.

Minister Jet Bussemaker beloofde dat het bespaarde geld ten goede zou komen aan de verbetering van het hoger onderwijs – wat niet gebeurde. Ze beweerde dat de studieschuld niet zou meetellen bij het krijgen van een hypotheek. Ook dat bleek een leugen.

Goede timing van Zihni Özdil. Hij sprak voor zijn beurt en noemde het door zijn baas bejubelde leenstelsel ‘een verrot systeem’, dat ‘alles waar democratie en beschaving voor staan ondermijnt’ – retoriek waarmee hij Baudet naar de kroon steekt. Jesse Klaver moest wel schoorvoetend meegaan. Een groot deel van de studenten stemt GroenLinks en ook de eigen jongerenafdeling is tegen dat verrotte leenstelsel.

Dit stelsel zal verdwijnen. Gelukkig. In de praktijk hoeven kinderen van rijke (en arme) ouders nu niet te lenen, terwijl kinderen uit de middenklasse schuld opbouwen. Niet eerlijk. In het oude systeem ging er ook geld naar mensen die het niet nodig hadden. Hoe moet het wél?

Misschien kunnen we wat minder star denken over de verdeling van studie, zorg en werk in een lang mensenleven. Studeren hoeft niet per se in vier jachtige jaren geperst, waarna je carrière dient te beginnen. Er is niks tegen flexibel studeren en freelance werken, zolang zzp-tarieven worden beschermd en werkloosheid, ziekte of ouderdom geen ramp betekenen. Meer vrijheid, flexibiliteit én een sociaal vangnet, waarbij betaalbaar onderwijs, wonen en kinderopvang gegarandeerd zijn. Waarom niet? Genoeg slimme jongeren die over zo’n toekomst kunnen nadenken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden