Opinie Integratie

Meer actie nodig voor integratie van Syriërs – vijf aandachtspunten voor beleid

Zonder intensief beleid gaat het mis met de inburgering van erkende vluchtelingen, menen SCP-onderzoekers Jaco Dagevos, Willem Huijnk en Emily Miltenburg. Vijf aandachtspunten voor beleid.

Statushouders worden rondgeleid in de bibliotheek van Zoetermeer. Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) publiceerde onlangs een onderzoek naar Syriërs die tussen 1 januari 2014 en juli 2016 een verblijfsstatus hebben gekregen. Hun sociaal-economische integratie verloopt moeizaam: 90 procent zit in de bijstand, de deelname aan het onderwijs is laag en de meesten moeten nog voldoen aan de inburgeringsplicht. Bij eerdere vluchtelingengroepen, zoals Irakezen en Afghanen, zagen we hetzelfde: een moeizame start die daarna niet meer is ingelopen. Onze conclusie: intensief beleid is nodig om te voorkomen dat de integratie van veel Syriërs (en statushouders uit andere groepen) mislukt. We noemen vijf essentiële aandachtspunten voor beleid.

1. Herijking inburgeringsstelsel: grotere rol gemeente

Nog maar weinig Syrische statushouders in ons onderzoek hebben aan de inburgeringsplicht voldaan, voor de meesten is de inburgeringstermijn van drie jaar nog niet verstreken. Van de Syrische statushouders – die over veel zaken in Nederland enorm positief zijn gestemd – is ongeveer eenderde niet of gematigd tevreden over de gevolgde taalcursussen. In het inburgeringsstelsel is zelfredzaamheid het uitgangspunt. Statushouders zijn echter vaak niet goed op de hoogte van de regelgeving, beginnen te laat met inburgeren en zijn niet in staat om een goede keuze te maken uit het aanbod van particuliere taalaanbieders, waarvan bovendien de kwaliteit vaak te wensen overlaat. Een herijking van het inburgeringsstelsel is noodzakelijk, met een grotere rol voor gemeenten bij de aanbesteding van goede taalscholen en begeleiding van statushouders.

2. Onderwijs als katalysator voor integratie

Het recente beleid voor statushouders is erop gericht om hen zo snel mogelijk richting de arbeidsmarkt te begeleiden. Het belang van werk staat buiten kijf, maar voor veel statushouders betekent een snelle toeleiding tot de arbeidsmarkt dat ze blijvend zijn aangewezen op minder aantrekkelijke banen. Voor veel statushouders is het beter om eerst te focussen op het Nederlandse onderwijs. De in Syrië verkregen diploma’s zijn op de Nederlandse arbeidsmarkt weinig waard. We weten uit eerder onderzoek dat statushouders met een Nederlands diploma ongeveer even vaak op de arbeidsmarkt participeren als autochtone Nederlanders en hetzelfde functieniveau behalen. Een Nederlands diploma biedt op de langere termijn dus veel betere kansen op een gunstigere arbeidsmarktpositie.

3. Groter bereik geestelijke gezondheidszorg

Psychische problemen komen vaak voor bij Syriërs. Dit zal niemand verbazen. Het gaat hier om beschadigde mensen, die onder erbarmelijke omstandigheden voor de oorlog in Syrië naar Nederland zijn gevlucht. Driekwart is onderweg slachtoffer geweest van mishandeling, afpersing of schipbreuk. Maar hoewel psychische problemen vaker voorkomen bij de Syriërs dan bij de bevolking als geheel, maken zij minder gebruik van de psychische gezondheidszorg. De zorgverlening sluit niet altijd goed aan op de situatie van de statushouders; specifieke kennis over oorlogs- en vluchttrauma’s ontbreekt vaak. Dat zorg hen niet bereikt komt ook door het taboe op het benoemen van psychische klachten en de onbekendheid van statushouders met psychische hulpverlening.

4. Vergeet de vluchtelingenvrouwen niet

Slechts een zeer klein deel van de Syrische vrouwen werkt. Er zijn signalen dat gemeentelijk beleid zich vooral op mannen richt, met als risico dat vrouwen een grote afstand tot de arbeidsmarkt behouden.

Veel Syriërs hebben in de afgelopen jaren hun vrouw en kinderen laten overkomen. Gezinsleden hebben vaak een lange periode gescheiden van elkaar geleefd en moeten in Nederland weer aan elkaar wennen. Dat kan leiden tot spanningen. Uit ander onderzoek weten we dat echtscheidingen en huiselijk geweld vaak voorkomen bij gezinshereniging. Vrouwen betalen vaak de hoogste prijs. Bij echtscheiding beschikt degene die is gekomen vanwege gezinshereniging over het zwakste verblijfsrecht: zij moeten opnieuw asiel aanvragen. Ook vanwege het risico op echtscheiding is het voor vrouwen van groot belang dat zij op de arbeidsmarkt participeren en economische zelfstandigheid nastreven.

5. Integratie statushouders zaak van lange adem

De wens om de integratie van statushouders beter te laten verlopen dan in het verleden, heeft bij Rijk en gemeenten de nodige bestuurlijke energie losgemaakt. Maar het gaat vaak om tijdelijke maatregelen. De meeste Syriërs staan nog helemaal aan het begin van hun integratie. Tijdelijke maatregelen zijn dan ook niet voldoende: beleid moet een aanzienlijke periode worden volgehouden. Van veel van de genomen maatregelen is bovendien onduidelijk of ze effectief zijn. Daarom moet de komende periode benut worden om beter in beeld te brengen welke maatregelen werken en dus brede toepassing verdienen. Voor het beleid zijn continuïteit en effectiviteit essentieel; het integratievraagstuk van Syriërs is niet binnen een paar jaar opgelost.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.