Opinie

Medische professie verdient modernisering

Jonge dokters zijn klaar voor een open aanspreekcultuur en meer medezeggenschap.

Door de populaire serie De co-assistent werd in 2008 het debat over de hiërarchie op de ziekenhuisvloer al aangezwengeld.Beeld anp

Als het de uitzendingen van Zembla niet zijn, zijn het wel de krantenkoppen die incidenten in de medische sector tot actuele maatschappelijke discussiepunten maken. Deze topjes van de ijsberg illustreren dikwijls dat voor het oude systeem van hiërarchisch leiderschap op basis van anciënniteit geen plaats meer is in de gezondheidszorg. Een nieuwe generatie jonge dokters staat op om aandacht te vragen voor een nieuwe invulling van medisch leiderschap.

De uitwassen die veel aandacht in de media genereren, zijn in veel gevallen terug te voeren op gestreste, ontevreden en soms zelfs angstige dokters. Ontoereikend leiderschap speelt daarbij een cruciale rol: zowel het leiderschap vanuit de afdeling of het ziekenhuis als het persoonlijk leiderschap van de dokter zelf. Medisch leiderschap vormt uiteindelijk de sleutel naar een veiligere werksfeer en optimale patiëntenzorg. Vanuit een nieuwe generatie zorgprofessionals klinkt dit geluid steeds krachtiger.

Waar komt die drang vandaan? Moeten jonge dokters niet gewoon hard studeren, doorwerken en hun vak behoorlijk leren?

Burn-out en depressie

Natuurlijk, maar er is meer dan dat. Het huidige opleidingstraject lijkt simpelweg onvoldoende in staat om uitgebalanceerde dokters af te leveren. Nationaal en internationaal blijkt keer op keer dat jonge dokters steeds vaker lijden onder verschijnselen van burn-out en depressie, met alle gevolgen van dien voor de patiëntenzorg.

Zo lijdt 18 procent van de co-assistenten in Nederland en ruim 70 procent van de Europese oncologen in opleiding aan symptomen van een burn-out. De onvrede en het ongeluk onder artsen komen voor een belangrijk deel voort uit onmacht. De medische werkomgeving is constant onderhevig aan maatschappelijke druk, politieke willekeur en elkaar snel opvolgende wetenschappelijke veranderingen. Jonge artsen hebben nauwelijks mogelijkheden deze omgeving daadwerkelijk te begrijpen of te veranderen.

Medisch leiderschap

Het vak van dokter is niet meer wat het vijftig, of zelfs tien jaar geleden was. In de praktijk zijn dokters tegenwoordig steeds meer managers in een witte jas. Medisch leiderschap speelt zich af op verschillende niveaus: op de werkvloer, waar alle artsen ermee te maken krijgen, tot op managementniveau van maatschap of afdeling of zelfs het gehele ziekenhuis. Dat managen wordt dokters alleen onvoldoende aangeleerd. Vaardigheden als organiseren, zelf-management en leiding geven zijn in de huidige opleiding nog zwaar onderbelicht.

Onder artsen zelf leidt dat tot frustratie en onvrede. Dikwijls krijgen zij te maken met beleid vanuit de raad van bestuur, wetgevers of zorgverzekeraars dat lijnrecht in lijkt te gaan tegen alles wat zij in de directe patiëntenzorg proberen te bewerkstelligen. Wat dan rest zijn hoogopgeleide monteurs die klagend losse schroefjes aandraaien, maar niet empowered zijn om ook over de auto als geheel mee te denken.

Geen optimale patiëntenzorg

Dat alles komt de zorg voor de patiënt niet ten goede. Dokters die zich niet prettig voelen bij hun werk, die niet op een gelijkwaardige en constructieve manier hebben leren samenwerken en die zich niet verdiepen in de organisatie van het systeem waarin ze werkzaam zijn, leveren geen optimale patiëntenzorg. Daarin ligt een belangrijke verantwoordelijkheid voor de dokter zelf. In plaats van zich te positioneren als slachtoffers van het systeem, moeten ze juist die extra stap durven zetten om de controle op hun eigen werk terug te krijgen. Dat is waar persoonlijk leiderschap begint.

Het is hoog tijd dat de artsen op dit gebied professionaliseren. Leiderschap is een vaardigheid die net zo veel aandacht behoeft als het uitvoeren van een ingewikkelde operatie. Dat begint bij aandacht voor persoonlijke ontwikkeling en zelfreflectie en omvat daarnaast transparantie van handelen, maatschappelijk (kosten)bewustzijn en medisch management. Want als dokters zelf niet zorgen voor een open aanspreekcultuur en zeggenschap in belangrijke beslissingen, blijven sensationele media-uitingen nodig om de maatschappij wakker te schudden. Een jonge generatie dokters staat te trappelen om een moderne invulling van de medische professie te introduceren. Het moment voor verandering lijkt aangebroken.

Anna Verhulst is student geneeskunde in Maastricht, Wessel Fuijkschot is promovendus interne geneeskunde (VUmc).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden