Opinie

Media, val niet voor de verlokkingen van Trump

Journalisten die meegaan in Trumps polariserende stijl plegen geen 'verzet' maar helpen hem juist.

President Trump met vicepresident Mike Pence (links) en perswoordvoerder Sean Spicer (rechts). Beeld getty

Journalisten zijn verdeeld over het lot van hun beroep in het Trumptijdperk. Het ene kamp vindt dat de vrije pers in groot gevaar is en dat Trumps oorlog tegen kranten en tv-zenders zal escaleren van tweets naar Erdoganachtige onderdrukking. Onafhankelijke journalistiek zal worden gemarginaliseerd, terwijl het Witte Huis zichzelf een schoothondjespers aanmeet.

Het tweede kamp denkt dat dit een gouden tijdperk wordt voor de media, dat journalisten een kans biedt te ontsnappen aan 'toegangjournalistiek' en eindelijk hun werk volledig te doen, terwijl ze in een land dat bang is voor Trump een publiek zullen vinden voor serieuze onderzoeksjournalistiek.

Maar ik heb een andere zorg. Mainstream-journalistiek in dit vreemde tijdperk mag vrijer zijn dan de angsthazen vrezen, maar hoeft niet beter te worden dan de optimisten verwachten. In plaats daarvan kunnen de media worden verleid tot - en rijkelijk beloond worden voor - een soort hysterisch oppositie voeren, een spiegelbeeld van Trumps eigen tabloidstijl en minachting voor de waarheid.

Dat is een algemeen gevaar dat niet alleen de media betreft. Trump komt aan de macht als een vernietiger van normen, als iemand die conventies aan zijn laars lapt, en iedereen zal verleid worden mee te doen aan het carnaval: escaleren wanneer hij escaleert, radicaliseren wanneer hij autoritair wordt. Het schenden van normen kan aan beide kanten escaleren. Linkse protestbewegingen zullen eerder verleid worden tot absurditeiten en geweld. Staatsinstellingen zullen eerder gepolitiseerd raken. Politici zullen verleid worden hun waardigheid te verliezen in hun pogingen thuis te zijn in Trumpland - zoals Marco Rubio tijdens de campagne.

Maar de berichtgeving over de overgang naar een Trumpregering heeft me vooral bezorgd gemaakt over hoe de media zich zullen ontwikkelen. Een bepaalde dosis hysterie is normaal wanneer Republikeinen de macht overnemen. Misschien zijn er ditmaal meer sneren uitgedeeld of vaker slecht onderzochte beweringen gedaan over Trumps benoemingen dan vroeger gebruikelijk was. Maar ik herinner me nog goed de 'theocratie'-paniek uit 2004, dus laten we de huidige paniekaanval niet te hard vallen.

Het lijdt geen twijfel dat Trumps racistische strooptochten en zijn racistische aanhangers aandacht verdienen. Dit is al vanaf het begin een van de zorgwekkendste aspecten aan het fenomeen Trump. Maar sinds november is er een soort dienstverleningsjournalistiek ten behoeve van alarmisme hierover, waarin grote aandacht voor extreemrechtse witte nationalisten gekoppeld wordt aan berichten over een door Trump geïnspireerde golf van haatdelicten welks omvang wellicht overdreven wordt en waarvan de sprekendste voorbeelden er een gewoonte van maken minder dan waar te zijn.

Donald Trump tijdens een vergadering met zakenmensen in het Witte Huis op 23 januari. Beeld afp

Dan zijn er Trumps mogelijke banden met Rusland en de mogelijke Russische pogingen om via hem invloed uit te oefenen. Dat zijn ongelofelijk serieuze zaken, die helaas geen ongelofelijk serieuze journalistiek hebben voortgebracht. In plaats daarvan was er grote haast om alle dubieuze beweringen te publiceren, vanaf het zomerse verhaal dat er een server was die Trump Tower verbond aan een Russische bank tot de recente verhalen die de Russische penetratie van het Amerikaanse elektriciteitsnetwerk overdrijven en die een brede waaier aan normale linkse en rechtse websites ervan beschuldigen pionnen van het Kremlin te zijn.

Deze trend bereikte een (voorlopig) hoogtepunt met Buzzfeeds besluit een dossier van compleet ongeverifieerde roddels over Trumps Russische connecties op het internet te dumpen, met een soort voetnoot van 'beslis zelf maar of het waar is'. Dat dossier bevat wellicht wat duistere waarheden, maar de wijze waarop het werd gepresenteerd deed zoveel schade dat het Trump eerder zal helpen legitieme aantijgingen terzijde te schuiven dan dat het hem zal vastpinnen.

Wat u moet weten over het 'geheime' rapport-Trump (+)

Lees hier meer over de geheimzinnige memo's die begin januari naar buiten werden gebracht.

Het probleem is dat achter al deze alarmistische journalistiek - net zoals het nepnieuws dat pro-Trumptrollen en cynici produceren - ook commerciële belangen staan. Er is een groot en angstig lezerspubliek dat zijn donkerste vermoedens graag bevestigd ziet in elke 'ongeëvenaarde' (maar vaak niet echt) stap die Trump en zijn entourage zetten. Deze lezers vertrouwen de progressief ingestelde mainstreammedia om hun de waarheid te serveren. Maar hun clicks en de door hen gedeelde berichten belonen die media voor het presenteren van geruchten als zekerheid en voor het opdienen van de waarheid met een extra alarmistisch sausje.

Het gevaar voor de gevestigde media is dus hetzelfde gevaar als dat waarmee andere instellingen in onze republiek worstelen: dat terwijl ze geloven dat ze bezig zijn heel dapper weerstand te bieden aan Trump, ze hem uiteindelijk slechts imiteren.

Dit soort imitatie zal de loyaliteit en passie van veel lezers bevorderen - tot op zekere hoogte. Maar daarna zal het eerder polariserend werken dan overtuigend en dus het werk doen voor de demagoog.

Collega-journalisten, doe het niet.

Ross Douthat is columnist van The New York Times.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.