Column Bert Wagendorp

May zal de rest van haar ­leven worden herinnerd als de vrouw die een dramatische puinhoop maakte van de Brexit

Het was vrijdagochtend zonder meer een aangrijpend gezicht: ­Theresa May voor de deur van Downing Street 10, die bij het uitspreken van de laatste woorden van haar ontslagspeech (‘...to serve the country I love’) brak en de gang van de residentie in vluchtte, vermoedelijk om daar minstens een kwartier lang snikkend tegen de muur te gaan hangen, het Britse politieke credo indachtig: het eindigt altijd in tranen.

May deed haar best haar politieke testament nog van een paar positieve punten te voorzien, maar daarin was niemand geïnteresseerd. Zij zal de rest van haar ­leven worden herinnerd als de vrouw die een dramatische puinhoop maakte van de Brexit, slechts getroost door haar echtgenoot Philip, die haar naar verluidt stimuleerde hardnekkig vol te houden, ook toen het spel allang was verloren en ze door iedereen was verlaten.

Het aantreden van Theresa May als premier, in juli 2016, was een typisch gevalletje pech voor Groot-Brittannië: verkeerde leider op het verkeerde moment. Hoe zoiets ontstaat, is voer voor politieke historici, en zelfs voor hen zal een waarheidsgetrouwe reconstructie niet meevallen. Niets ingewikkelder dan het uitpluizen van de toevallige samenloop van omstandigheden.

Het ondoordachte Brexitreferendum van Mays voorganger Cameron, de verrassende zege van de brexiteers, de rampzalig verlopen tussentijdse verkiezingen die May vervolgens uitschreef, de arrogantie waarmee de Britten de onderhandelingen met de EU in gingen, Mays armzalige inschatting van de stemming in haar eigen partij: factoren die een rol speelden. Maar ze vormen niet de sluitende verklaring voor het echec dat May uiteindelijk de kop kostte. Daarvoor moet je waarschijnlijk de psychologen naar binnen roepen.

May werd premier omdat anderen het nog even geen tijd vonden het roer in handen te nemen: te stormachtig, te onvoorspelbaar, te groot afbreukrisico. May was wel bereid. Moedig en plichtsgetrouw, maar ook een vorm van tragische zelfoverschatting die je wel vaker tegenkomt in de politiek.

Ze kreeg waardering voor haar volhardendheid, en de genadeloze manier waarop ze in het Lagerhuis werd aangevallen wekte mededogen. Maar er is geen reden haar zielig te vinden. Wie in de machtsmachine die de Britse Conservatieve Partij is komt bovendrijven, is per definitie een harde machtspoliticus met een nietsontziende ambitie, altijd bereid tegenstanders voor de trein te gooien. Alleen is het wel handig wanneer die karaktertrek gepaard gaat met politiek talent en de vaardigheid medestanders te vinden. Dat was voor de moeizaam communicerende May niet weggelegd.

Het persoonlijke is politiek, politiek is persoonlijk. Dat was donderdag goed te zien aan de exitpolls van de verkiezingen voor het Europees Parlement. De PvdA won niet vanwege de aantrekkingskracht van de partij, maar door de prominente aanwezigheid van Frans Timmermans. Het vertrouwen van de kiezers in de persoon van de lijsttrekker was een stuk groter dan dat in zijn partij. Verkiezingen worden gewonnen door individuen, niet door partijen. Je zag dat ook aan de uitslag voor FvD. De wonderlijke aantrekkingskracht van die partij kun je op het conto van T. Baudet schrijven, maar kennelijk hadden de kiezers minder fiducie in de met alle winden meewaaiende politieke flapdrol DJ Eppink.

Theresa May heeft, zeker voor een politicus, één noodlottige makke: ze mist overtuigingskracht. De kiezers geloofden haar niet, haar partijgenoten nog minder en in Brussel waren ze ook niet onder de indruk.

Hoogstwaarschijnlijk is het nu de beurt aan Alexander Boris de Pfeffel Johnson, die al jarenlang droomt van het premierschap. Johnson is een slimmer en doortrapter politicus dan May en hij weet het volk te bespelen met zijn scherpe oneliners en rare fratsen. Hij moet alleen nog een paar vijanden onthoofden. Of hij in Brussel meer voor elkaar weet te krijgen dan May is twijfelachtig, onder Johnson stevenen we af op een ­­No-Deal-Brexit. Of niet: een grotere opportunist dan Johnson moet in het UK nog worden verwekt.

Dit was seizoen 1 van de serie The Brexit (****), maar met de nieuwe hoofdrolspeler zijn ook in seizoen 2 spanning, sensatie en bizarre scènes gegarandeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden