OPINIE

‘Maurice de Hond had het vaker fout, dat zal nu ook wel zo zijn’: dat mag geen factchecken heten

Het is toe te juichen dat er een factcheckprogramma op de publieke omroep wordt uitgezonden. Maar bij de eerste aflevering over Maurice de Hond ging Propaganda de mist in, betogen wetenschapsfilosofen Herman de Regt en Hans Dooremalen.

Het nieuwe programma Propaganda neemt misinformatie, ‘alternatieve feiten’ en nepnieuws onder de loep. Beeld KRO-NCRV
Het nieuwe programma Propaganda neemt misinformatie, ‘alternatieve feiten’ en nepnieuws onder de loep.Beeld KRO-NCRV

Misinformatie, ‘alternatieve feiten’ en nepnieuws bezorgen de samenleving heel wat ellende, dus is het toe te juichen dat KRO-NCRV sinds 28 januari het factcheck-programma Propaganda lanceerde. Tegelijkertijd kan een factcheck-programma zich geen fouten veroorloven; dan is de reputatie als bewaker van de waarheid meteen afgedaan, en is het programma zelf de verspreider van misinformatie en nepnieuws. De eerste aflevering van Propaganda doet vrezen voor het laatste.

In de eerste uitzending van Propaganda wordt het idee van Maurice de Hond over covid-19 onder de loep genomen. Statisticus De Hond wijst voortdurend op het belang van aerosolen, kleine zwevende vochtdruppeltjes die in een niet goed geventileerde ruimte als virusdragers de oorzaak zijn van coronabesmettingen. De Hond staat bekend om zijn bewering dat anderhalve meter afstand buiten niet echt nodig is, en dat zelfs binnen, mits er voldoende luchtverversing aanwezig is en waar nodig mondkapjes gedragen worden, de kans op coronabesmetting klein is.

Diskrediet

Wij juichen het toe dat Propaganda deze uitspraak factcheckt. Wij hebben onze handen momenteel immers vol aan online academisch onderwijs om te zorgen dat studenten het belang van wetenschap voor onze samenleving begrijpen. Laten we duidelijk zijn: wij scharen ons achter die wetenschap. Er is een virus, Sars-CoV-2, dat veroorzaakt covid-19, wat leidt tot overbelaste ic’s. Daarom is het zaak het aantal besmettingen te beperken, totdat we na massale vaccinatie de zaak onder controle hebben.

Helaas doet Propaganda iets anders dan louter factchecken. Het begint nog goed: het programma toetst de kern van De Honds bewering over aerosolen en luchtverversing bij experts. De conclusie is dat aerosolen en ventilatie inderdaad een belangrijke rol lijken te spelen in coronabesmettingen.

De factcheckers hadden het daar bij kunnen laten: gefactcheckt, en door met wetenschappelijk onderzoek. Avanti! Maar vervolgens wordt De Hond in diskrediet gebracht, wanneer gesteld wordt dat zijn uitlatingen propagandistisch en onwetenschappelijk zijn. Wij checken op onze beurt drie foute strategieën die de factcheckers hanteren.

Foute strategieën

Ten eerste maakt het voor een factchecker niet uit door wie de onderzoeker wordt gefinancierd. Als Propaganda stelt dat De Hond van onder meer zakenman Hummel financiële steun kreeg om zijn idee te promoten, doet dat er niet toe. Overigens deed De Hond zijn bewering voordat Hummel doneerde. Propaganda van Propaganda dus.

Tweede punt: de stichting die De Hond gebruikt om geld binnen te halen voor zijn SmartExit-website en het steunen van onderzoek, is niet helemaal op orde. Dat is inderdaad niet chic. Maar ook dit heeft niets te maken met De Honds stelling aangaande corona. Opnieuw propaganda van Propaganda dus.

Als laatste illustreert het programma hoe De Hond in het verleden vaker ongegronde uitspraken deed. Als millenniumbug-profeet zat De Hond mis. Zijn Steve Jobs-school is mislukt, en in de Deventer moordzaak heeft de klusjesman het gedaan, en niet de veroordeelde Louwes, aldus detective De Hond. De conclusie die de kijker dient te trekken is duidelijk: De Hond had het vaker fout, hij zal het nu ook wel weer fout hebben. Maar waarom? En daarbij: anderen verdedigen Louwes ook, zie bijvoorbeeld het gedegen boek van Ton Derksen: Leugens over Louwes. Propaganda van Propaganda dus.

Een goed factcheckprogramma gaat over feiten, wetenschap en waarheid. Het moet een vlekkeloze reputatie opbouwen. De première van Propaganda sloeg de plank helaas mis. In volgende afleveringen werden oplichter Jordy Zwarts en haatvlogger Youness Ouaali ontmaskerd. Het lijkt niet terecht om De Hond op één rij te zetten met oplichters en haatvloggers. Gelukkig lijkt Propaganda nu wel het licht te hebben gezien: men checkt de feiten en waarschuwt inmiddels voor echte leugenaars.

Herman de Regt en Hans Dooremalen zijn beiden werkzaam aan Tilburg Universiteit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden