Massoud Barzani's ego schaadt de Koerdische zaak

Het referendum voor een onafhankelijk Koerdistan is voor Barzani nog de enige weg om zich te handhaven.

Massoud Barzani Beeld afp

'Kijk me aan als ik tegen je praat!', riep de leraar geïrriteerd tegen de nieuwe leerling die naar een onbestemd punt in de lucht keek. Halverwege mijn eerste jaar op de middelbare school had iedereen al een zitplaats in de overvolle klas behalve deze nieuweling die die ochtend was verschenen. Hij was ouder en groter dan de rest. Bovendien sprak hij een krakkemikkig en bijna onverstaanbaar Perzisch, wat tot hilariteit bij de andere leerlingen leidde. Uit de gebiedende wijze waarop de autoritaire leraar hem aansprak, was duidelijk dat hij geen benul had wie de nieuweling was. Geschrokken van zijn toon, hoorde ik hem nog zeggen: 'Wat is je naam?' Daarop antwoordde de nieuweling: 'Barzani', en hij keek de leraar recht in de ogen.

De stilte was oorverdovend en leek eeuwig te duren. De leraar liep naar zijn bureau, pakte een glas water en liep terug. Hij keek naar een van de leerlingen en zei: 'Maak plaats voor meneer Barzani om te kunnen zitten.'

De voorstad van Teheran waar wij woonden stond bekend om haar mooie natuur: hoge bergen, kolkende rivieren en koele schone lucht. Hoog tegen een berghelling had de sjah een groot paleis laten bouwen voor Mollah-Mustafa Barzani, de legendarische godfather van het Koerdisch verzet in Irak in de 20ste eeuw. De nieuweling in onze klas was een van zijn kleinzoons.

Mollah-Mustafa leidde het Iraaks-Koerdisch verzet na de ineenstorting van het Ottomaanse rijk en na de niet nagekomen belofte van de Volkerenbond voor een eigen zelfstandige staat tot in de jaren zeventig. Het verzet tegen de overmacht van het Britse bezettingsleger en tegen het ontstaan en de internationale erkenning van de staat Irak. Balancerend tussen de belangen van de regionale en geopolitieke supermachten. Soms in verbondenheid met de Koerden uit Iran en Turkije en soms strijdend tegen hen. Soms met de steun van Stalins Sovjet-Unie, waar hij lang in ballingschap verbleef, en soms met de steun van Amerika, waar hij in 1979 stierf aan longkanker.

Beeld afp

In deze balanceeract werd hij medeplichtig aan de bloedige onderdrukking van de Iraanse Koerden. Pas in 1975 werd ook hem duidelijk dat hij was verworden tot marionet van de sjah om Irak te dwingen de internationale grenzen tussen de twee landen te erkennen. Na ondertekening van het verdrag van Algiers trok de sjah zijn steun in. Voor de bewezen diensten mocht Mollah-Mustafa in dat paleis in onze stad komen wonen, ver van de Iraakse grens. Met lege handen verliet hij zijn volk, samen met zijn grote familie, die bestond uit meerdere echtgenotes en vele (klein-) kinderen.

Zo werd een Barzani eind jaren zeventig voor een paar weken mijn klasgenoot. Mede door mijn link aan moederskant voelde ik sympathie voor de Koerden. Maar contact was niet mogelijk: Barzani's werden afgeschermd door Savak (de gevreesde geheime dienst van de sjah). En na een paar weken verdween hij van school, net zo mysterieus als hij was verschenen.

De balanceeract van de Koerden ging ook na de vestiging van de islamitische staat van de ayatollahs in Iran door. Net zoals de Iraanse Koerden zich lieten steunen door Saddam Hoessein, verkochten de Iraakse Koerden hun ziel aan de Iraanse ayatollahs. Maar het drama eindigt niet hier. De Koerden zijn niet alleen verdeeld langs verschillende politieke bewegingen, taalgebieden, etnische groeperingen, religies en nationaliteiten. Ze zijn ook gevangen binnen de grenzen van clans en families met de daarbij behorende inkomensbronnen en Zwitserse bankrekeningen.

Zo hebben de twee dominante geslachten Barzani en Talabani het autonome Koerdische gebied in Irak onderling verdeeld. De Talabani's gaan bijvoorbeeld over de oliewinningcontracten in hun territorium. De Barzani's maken uit of en tegen welk tarief de export van de 1 miljoen vaten olie over hun territorium naar Turkije plaatsvindt. Aan het in bezit krijgen van deze territoria gingen verschillende ronden bloedige burgeroorlogen vooraf. Het enthousiasme waarmee ze elkaars bloed vergoten, deed niet onder voor dat van hun ergste vijanden. Daarbij zochten de Barzani's in 1996 zelfs militaire steun bij Saddam Hoessein, nog geen acht jaar na de gifgasaanval op Halabja.

Chronische hypercorruptie, mismanagement en oorlogen hebben de autonome regio in Irak aan de rand van de economische ineenstorting gebracht. Ondanks de honderden miljoenen Amerikaanse steun en miljarden aan olie-inkomsten, kampt het bestuur met een schuldenlast van naar schatting 30 miljard dollar. Dat is een 'grote prestatie' voor het bestuur van een regio dat beschikt over een van de grootste olievoorraden in het Midden-Oosten met slechts 5 miljoen inwoners. Het geldtekort is zo nijpend dat het bestuur driekwart van het salaris van ambtenaren 'namens hen spaart'.

Met het uitschrijven van een referendum heeft Massoud Barzani, de president van de autonome regio, de aloude balanceeract verlaten. Zijn laatste, bij hoge uitzondering met twee jaar verlengde, ambtstermijn verliep al in 2015. Daarop heeft hij het parlement ontbonden en de oppositie naar huis gestuurd. Het opzwepen van de nationalistisch-romantische gevoelens van de Koerden voor een onafhankelijk Koerdistan is nu de enige weg om zich te handhaven. Maar deze vlucht naar voren kan weleens een doodlopende weg blijken.

In koor dreigen alle omliggende landen met het sluiten van de grenzen en het luchtruim of met militair ingrijpen. Dat is een desastreus scenario voor een gebied dat voor bijna 90 procent afhankelijk is van olie-export en import van goederen en diensten over land uit Iran en Turkije. De enige economische steun voor de onafhankelijkheid komt van de Russische staatsoliemaatschappij Gazprom. En de politieke steun komt verrassend genoeg, tegen de wens van de VS, uit Israël. Het vooruitzicht van een bevriende seculiere staat aan de Iraanse grens is voor de Joodse staat strategisch zeer aantrekkelijk. Men stelt zich een spiegelbeeld van Libanon voor.

De manier waarop Massoud Barzani is opgestaan, lijkt alleen te leiden tot meer verlies voor de Koerden. Nog verder verlies aan perspectief op economische vooruitgang of, veel erger, verlies van meer dierbaren door nog meer oorlog. Ik zou zo graag willen roepen: maak plaats voor meneer Barzani om te kunnen zitten.

Keyvan Shahbazi is een cultureel-psycholoog en publicist van Iraanse afkomst.

Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.