Column

Massatoerist wil zelf niets vinden

Moderne kunst is minder in trek bij toeristen, omdat zij daar zelf nog iets van moeten vinden.

Bezoekers proberen een glimp op te vangen van de Mona Lisa in het Louvre in Parijs. Beeld GUIA BESANA/The New York Times/R

Met de stijgende temperaturen komen de stijgende aantallen vreemdelingen die tijdelijk in een stad verblijven. Ze bewegen zich in hordes en noemen zich 'toeristen', zonder te weten dat zij afstammen van de vroege pelgrims en de 'grand tourists' van de 17de eeuw.

Zij verblijven geconcentreerd in enkele cultuurcentra en vergapen zich aan cultuurschatten, herinnerend aan eerdere generaties. De oorspronkelijke 'grand tourist' ondernam zijn reis ter voltooiing van zijn studie. Het waren vaak jonge jongens, die met een tutor langs de cultuurcentra trokken om zelf de cultuur te ervaren waar zij thuis over geleerd hadden. Ze trokken naar Parijs voor nieuwe contacten en de laatste mode, maar niet voor eerst hun Frans te perfectioneren in Bretagne. Vervolgens gingen ze door naar Italië met als kers op de reistaart cultuurcentrum Rome, als ultiem bolwerk van Klassieke cultuur.

Al snel nam het aantal 'grand tourists' toe, en daarmee kwam de ergernis over de horden mensen, die allemaal klakkeloos dezelfde route volgden. Het was de prelude van het massatoerisme, waar we ons vandaag de dag nog steeds in bevinden. Door goedkoper transport en een stijgend welvaartspeil overal ter wereld hebben we de massa's in omvang zien verveelvoudigen, met als gevolg dat haast elk beetje hoge cultuur platgelopen wordt.

Maar waarom reist de massatoerist? Reist zij als pelgrim, vertrekkend voor één vooraf bepaald doel naar een specifieke locatie? Reist zij als Grand Tourist, ter educatie, om haar opleiding te voltooien? Of reist zij als romanticus uit de 19de eeuw, om de grootsheid van de natuur haar ziel laten overrompelen?

De massatoerist wil vooral zo veel mogelijk dingen zien die de reisgidsen als bezienswaardig bestempelen. Het eigen oordeel over de Mona Lisa of de Laocoön-groep doet er minder toe dan de wifi-verbinding om de selfie met de cultuuruitingen op instagram te plaatsen. De hordes verdringen elkaar en verdringen zichzelf, zij nemen geen tijd voor persoonlijke bewondering of voor kritische reflectie, om een mening te vormen over waar ze zich aan vergapen.

De obsessie met de bevestigde canon heeft te maken met de onwil of het onvermogen van de massatoerist een eigen mening te vormen. Contemporaine musea zijn daarom vaak aanzienlijk rustiger dan musea die de klassieke canon vertegenwoordigen.

Beeld anp

Neem bijvoorbeeld Rome. De Vaticaanse Musea zijn net de Ikea, iedereen schuifelt naar voren, kijkt links en rechts, een alternatieve route is niet mogelijk. De Sixtijnse Kapel is net een sardineblikje, waarbij het maar goed is dat je naar boven hoort te kijken, om je blik af te leiden van de zweetoksel die zich twintig centimeter naast je bevindt. Het MAXXI daarentegen is een prachtig en rijk contemporain museum, maar de leegte overheerst. In Parijs zie je hetzelfde gebeuren; Palais de Tokyo telt bij lange na niet de bezoekersaantallen van het Louvre.

Hedendaagse en moderne kunst is moeilijker, omdat je daar zelf nog wat van kunt vinden. Klassieke kunstwerken worden al eeuwenlang opgehemeld, dus de waardering ervan lijkt vanzelfsprekend. Borromini's architectuur is wonderschoon, omdat deze al honderd maal geprezen is. Maar een gebouw van Zaha Hadid, daar valt nog over te twisten. En dit twisten kost moeite, die de toerist niet op wil of kan brengen.

In de volte van de huidige cultuurcentra heerst daarmee een inhoudelijke leegte. De massatoerist ziet gebouwen, ziet sculpturen, ziet kunst, enkel nog door het oog van zijn camera. Zij is blij wanneer de foto gemaakt is en vertrekt daarna gedachteloos naar het volgende verplichte nummer. Zij is zo gewend aan de waardering dat zij niet meer stilstaat bij het feit dat ook de canon bestaat uit menselijke creaties.

Cultuur staat niet op zichzelf, zij heeft een mensenhand als meester nodig - er is immers niets buiten de natuur wat zichzelf creëert. En wanneer wij ons het menselijke realiseren, kunnen we hier weer zelf over reflecteren en als wij wensen, kritisch over zijn. Want eigenlijk vind ik de Mona Lisa helemaal niet mooi.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden