Opinie

Martijn de Koning behandelt moslims als kinderen zonder stem

Martijn de Koning beweert dat moslims gereduceerd worden tot een ras. Het tegendeel is waar. Moslims zijn mondiger dan ooit en even divers als wij.

Twee Moslimvrouwen betuigen hun solidaritiet met de slachtoffers van de aanslagen in Parijs tijdens een herdenkingsbijeenkomst in Rotterdam. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

In een stuk in Vonk van 7 mei legt antropoloog Martijn de Koning uit hoe moslims in Nederland 'geracialiseerd', gereduceerd tot een ras, worden. Hun wordt hun identiteit ontnomen en er worden, aldus De Koning, twee groepen geschapen: 'Nederlanders die bij de waardengemeenschap behoren en degenen die er (nog) niet bij horen'.

De Koning onderbouwt zijn analyse door het historische perspectief te schetsen van racialiserende uitspraken indertijd gedaan door VVD-voorman Frits Bolkestein 'over de vermeende onverenigbaarheid van islam en democratie', van de woorden van Pim Fortuyn 'de islam is een achterlijke cultuur', die De Koning interpreteert als zou Fortuyn bedoeld hebben te zeggen 'U bent inferieur' en recentelijk van vergelijkbare uitspraken van CDA-leider Buma en VVD-fractievoorzitter Zijlstra. Hij stelt zelfs dat de 'pacificerende en paternalistische cultuurretoriek van CDA, PvdA, D66 en VVD ... moslims racialiseert'.

Ik heb het stuk met stijgende verbazing gelezen want een belangrijke stem citeert De Koning niet: die van de moslims zelf. En dat is wel van belang want, om Slavoj Žižek in zijn recent verschenen traktaat Against the Double Blackmail. Refugees, Terror and Other Troubles with the Neighbours te citeren: 'Het eerste wat vastgesteld moet worden is dat er twee -partijen - nodig zijn om een cultuuroorlog te voeren'. De Koning wil in zijn artikel aangeven hoezeer moslims monddood worden gemaakt en hij doet dat ongetwijfeld met goede bedoelingen maar hij behandelt ze feitelijk als kinderen zonder stem. En dat terwijl moslims zeker wel een stem hebben, ja heel veel verschillende stemmen.

Waarom islamofobie wel degelijk racistisch is

Kritiek op moslims kan ook racisme zijn. Zeker nu moslims als groep apart worden gezet, schrijft Martijn de Koning (+).

'Nederlandse waardengemeenschap'

Zo er zijn moslimstemmen vanuit het PvdA- en VVD-establishment die wel degelijk tot de 'Nederlandse waardengemeenschap' behoren zoals die van de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb of die van VVD-Kamerlid Azmani. En wat te denken van de Turks-Nederlandse columniste Ebru Omar die om haar vermeende beledigende tweets jegens Erdogan in haar tweede vaderland Turkije vastzit?

En is het vervolgens ook niet zo dat sommige andere stemmen uit de moslimgemeenschap wel degelijk de democratie onder druk zetten en waarop bovengenoemde politici hebben gereageerd? Waren de aanvallen van 11 september 2001, de terroristische aanslagen in Madrid, Londen, Parijs en Brussel geen aanval op onze democratie, die vanzelfsprekend moet worden verdedigd, iets wat je onze politici toch niet kwalijk kunt nemen?

De Koning bezigt een in wezen essentialistisch discours als hij zegt dat de overheersende gedachte vandaag de dag is dat 'de islam in essentie iets anders is dan, of zelfs inferieur is aan- 'het Westen'. De blinde vlek waar hij aan lijdt is dat moslims zelf even verdeeld of zo je wilt divers zijn als Europeanen. Het reduceren van moslims tot een categorie waar ze niet uit kunnen doet hun dus geen recht.

Cultuurstrijd

Ze zijn al sinds jaar en dag onderdeel van de Nederlandse waardengemeenschap en profileren zich meer en meer. Zo ontwikkelt zich de nieuwe politieke beweging Denk op bijna dezelfde provocerende manier als waarop Wilders en zijn PVV zich profileren. De ander is eigenlijk net als wij. Žižek stelt dat 'het leren kennen van de ander' resulteert in de vaststelling dat 'zij min of meer als ons zijn - ongeduldig, gewelddadig, veeleisend, plus gewoonlijk onderdeel van een cultuur die veel eigenschappen die wij vanzelfsprekend vinden niet kan accepteren.'

De cultuurstrijd waarover De Koning het heeft, is oneindig veel complexer dan de eenvoudige eendimensionale zoals hij hem beschrijft. Voor de Franse filosoof Claude Lefort is de democratie een institutionalisering van conflicten binnen een samenleving. Verschillende partijen vechten binnen de regels van de democratie om de macht, en dat is exact wat er vandaag de dag in Nederland gebeurt.

Derde generatie

Moslims, inmiddels van de derde generatie, zijn mondiger dan ooit en laten hun stemmen ook en vooral via democratische kanalen horen. De Koning maakt de denkfout geen onderscheid te maken tussen 'moslims zoals wij' en islamisten die de democratie afwijzen. Wat 'moslims zoals wij' en de 'gevestigde' politici bindt is hun afkeer van, religieus geïnspireerd, geweld om politieke doelen te bereiken.

Als we vanuit dat gemeenschappelijke perspectief handelen, en dat doen we feitelijk al, is het gauw gedaan met het racialiseren van moslims in dit land, en kunnen we het hebben over waar het echt om gaat: hoe meer en meer een door niet-moslims en moslims gedeelde waardengemeenschap vorm geven.

Jan Jaap de Ruiter, arabist aan Tilburg University.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden