Marokko is nog lang geen democratie

Denkend aan Holland zie ik...’, dichtte Marsman. Wat ziet de Marokkaanse politicoloog Mohamed Darif?

Greta Riemersma

‘Problemen op sociaal gebied, op het gebied van gezondheid, onderwijs, werkloosheid. Denkend aan Marokko ben ik verplicht na te denken over de obstakels die het politieke leven en de democratisering hinderen, zaken die leiden tot religieuze radicalisering en terrorisme. Ik weet wel dat Marokko niet alleen maar dat is…’

Ik wilde net zeggen: ziet u alleen maar problemen?
‘Helaas wel, want we hebben in Marokko ambities. We willen afstand nemen van het Arabische, islamitische politieke model, en we zoeken naar een manier om het westerse model te imiteren.’

Niet iedereen in Marokko kiest voor het westerse politieke model.
‘De meerderheid. De hele politieke klasse speekt van het westerse model. We hebben hier de ambitie om deel uit te gaan maken van de Europese Unie. Duizenden Marokkanen hebben de dood gevonden door de illegale emigratie naar Europa. We willen allemaal een beter leven.’
Er gaat in Marokko geen week voorbij of politicoloog Mohamed Darif geeft in de media commentaar op een actuele kwestie. Zijn specialisme is de radicale islam, dus als er weer eens een cel met vermeende terroristen in dit land is opgerold, grote kans dat Darif zijn visie geeft. Wat hem anders maakt dan veel andere Marokkanen, is dat hij niet denkt dat in Marokko het gevaar van radicale moslims komt, maar eerder van de manier waarop het land is georganiseerd.

Laten we het daarover hebben: het westerse model. In Marokko is de laatste jaren meer vrijheid gekomen, vrouwen kregen meer rechten, de economie gaat vooruit. Veel Marokkanen zeggen: en nu zijn we onderweg naar een democratie. Maar die indruk heb ik niet.
Stilte. Dan: ‘Er is veel veranderd in Marokko. Maar we kunnen niet negeren wat in deze balans negatief is. Als we het over democratie hebben, is er een probleem in Marokko. Over welke democratie hebben we het?’

Democratie wil maar één ding zeggen, volgens mij: het volk regeert.
‘Het probleem bij ons is dat men zegt: er is niet één concept van democratie.’

Er zijn zelfs Marokkanen die zeggen: we hebben hier al democratie.
‘Ik ben het met die visie niet eens. In Nederland heb je een koningin die regeert maar niet bestuurt. Volgens de Marokkaanse grondwet regeert én bestuurt de koning. In ons politieke systeem voert de politiek het programma van de koning uit. Iedereen in Marokko weet dat het de koning is die alles doet. Dus als we praten over een democratie zoals in het Westen, dan heb je die hier niet.’

Kunt u in Marokko en plein public zeggen: ik wil dat hier een westerse democratie komt? Want de gevolgen voor de koning zijn duidelijk.
‘Ik ben voor een parlementaire monarchie, waarin de koning net als bij jullie regeert maar niet bestuurt. Ik wil dat het volk deelneemt aan de publieke zaak en dat er vrije en transparante verkiezingen zijn.’

Denkt de meerderheid in Marokko er zo over?
‘Alle politieke partijen eisen democratie, maar ze zeggen tegelijkertijd: we willen wel een vorst die regeert en bestuurt. Er is een minderheid die een parlementaire monarchie wil.’

Maar die minderheid kan dat wel zeggen, die zit niet in de gevangenis.

‘De vrijheid van meningsuiting is groter geworden. Dat is duidelijk. Maar het is niet genoeg om te zeggen: we leven in een democratie. We moeten niet alles door elkaar halen. Ik zeg ook niet dat we de monarchie in Marokko maar moeten opheffen. Volgens mij zijn de meest stabiele landen in Europa monarchieën. Ik wil geen republikeins systeem. Ik wil Marokko niet in het avontuur storten van Algerije, Somalië of Irak. Nee.’

Als Marokko geen koning had, was het nu een soort Algerije, waarin het leger en de islamisten om de macht strijden – dat hoor je hier veel.
‘Dat is zeker. De tijd is nog niet rijp voor een parlementaire monarchie, want daarvoor heb je sterke politieke partijen nodig en die hebben we niet. We hebben alleen maar pressiegroepen, die bezig zijn zetels in het parlement of een ministerspost te veroveren voor de privileges, om zo snel mogelijk in een grote auto te rijden. Hoe wil je dan een parlementaire monarchie instellen?’

Maar misschien blijft het parlementaire systeem zo zwak omdat de koning zo sterk is.

‘Een sterke koning in een zwak politiek systeem is niet goed, maar een sterk politiek systeem met een zwakke koning kan in Marokko ook niet. De koning is altijd de scheidsrechter geweest.’

Hoe lang gaat het dan nog duren voor Marokko een echte democratie is?

‘Ik weet het niet. Er is dynamiek. Er zijn duizenden belangenorganisaties, er ontstaat een scherper maatschappelijk bewustzijn. Maar ik denk niet dat we binnen twintig jaar in het stadium van de Nederlandse of Spaanse monarchie zijn. Ik denk wel dat er een formule kan worden gevonden die helpt het land te democratiseren: een verdeling van de macht tussen de koning en een premier die een parlementaire meerderheid heeft.’

Heeft u misschien signalen of de koning dit wel wil?

‘Als hij vertrouwen heeft in mensen die in staat zijn het land te besturen, waarom niet?’

Klopt het dat de veiligheidsdiensten het terrorisme hebben aangegrepen om weer harder op te treden, omdat zij bang zijn de controle te verliezen?
‘Dat is waar. Het is jammer voor de Marokkanen dat het aantreden van de nieuwe koning bijna samenviel met de aanslagen in New York, in september 2001. Mohammed VI had de wil om ver te gaan met de politieke openheid. Hij praatte over een nieuw concept van de macht. Maar in 2002 zeiden de veiligheidsdiensten: pas op, we moeten niet te ver gaan met de vrijheid en de democratisering. Ze begonnen te zeggen dat we moesten kiezen tussen stabiliteit en democratie. En toen in 2003 de aanslag in Casablanca kwam, zeiden ze: nu moeten we prioriteit geven aan de stabiliteit.’

Waarom zijn volgens u de radicale moslims in Marokko geen gevaar?

‘In Marokko vormen de islamisten een belangrijke kracht. Maar over het algemeen zijn zij tegen geweld, ze willen politieke partijen vormen, ze willen meedoen aan de maatschappij en de politiek. Een bedreiging uit religieuze hoek zou kunnen komen van de salafistische jihadisten, omdat zij geweld omarmen om hun doelen te bereiken. Maar er is geen grote jihadistische beweging in Marokko.’

Wat zijn de echte gevaren in Marokko?
‘Ten eerste de armoede. Ten tweede de politieke leegte. Niemand gelooft meer in de politiek. De derde bedreiging vormt de Westelijke Sahara. Niemand praat er meer over, maar er is daar een afscheidingsbeweging actief. Als de Sahara onafhankelijk zou worden, zou dat catastrofaal zijn voor de stabiliteit van Marokko. Zo’n staat zou de alomtegenwoordigheid van Algerije betekenen.’

De afscheidingsbeweging Polisario is een mantelorganisatie van Algerije, zeggen Marokkanen. En een onafhankelijke Sahara betekent dat Marokko wordt omringd door Algerije.
‘Precies. Er zijn Marokkaanse militairen die dat nooit zullen accepteren.’

Hebt u hoop voor Marokko?
Hij denkt even na. ‘Als we de problemen verbergen, als we gaan zeggen dat Marokko al een democratie is waar alles goed geregeld is, dat is ernstig. Als we de moed hebben de problemen onder ogen te zien, dan is er hoop.’


null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden