Column Martin Sommer

Mark Rutte ziet niets in een Europese topbaan. Tot na de grote vakantie. Hebben we zo nog een premier?

Hebben we op 1 januari volgend jaar nog een premier die Rutte heet? In de Duitse pers weten ze het al zeker: Mark Rutte gaat naar Europa. Hij wordt de nieuwe Juncker, voorzitter van de Europese Commissie. Of waarschijnlijker, de nieuwe Tusk, voorzitter van de Raad van regeringsleiders, bijgenaamd president van Europa. Zelf doet Rutte het af met een grap. Laatst weer in deze krant. ‘Niemand heeft me gebeld, dat is nog het meest pijnlijk.’ Haha. Hij kan ook weinig anders dan heel hard ontkennen, aangezien dit traject bezaaid is met voetangels en klemmen.

De concurrentie zoekt het in de forse retoriek. Topkandidaat Frans Timmermans voor de socialisten profileert zich met ik of de chaos. De verkiezingen voor het Europarlement in mei gaan volgens hem om de ziel van Europa. De Franse president Macron, zelf geen kandidaat, doet hetzelfde. Bij deze verkiezingen en dus ook bij de aanwijzing van de nieuwe commissievoorzitter, staat niet minder op het spel dan de beschaving. Grote woorden, die het zicht benemen op de procedures, het handjeklap en de politieke evenwichtskunst die in de verdeling van Europese posten van doorslaggevend belang zijn.

In 2014 werd Juncker als commissievoorzitter aangewezen door het Europarlement. De christen-democraten werden het grootst, Juncker had de zegen van partijgenoot Merkel. Ditmaal is Manfred Weber van de Duitse CSU de man, weer met steun van Merkel. Weber is rechts, steunde het beruchte hek van Orbán. Het is de vraag of de linkse partijen hem willen als commissievoorzitter. En daarbij, alweer een christen-democraat. Op dit moment zijn alle belangrijke posten in handen van christen-democraten. Timmermans gokt op christen-democratenvermoeidheid in het Europarlement.

De sociaaldemocraten gaan evenwel flink verliezen en maken dus weinig kans op de Junckerbaan. De Europese liberalen, Ruttes partij, hopen daarentegen te winnen en worden wellicht de derde partij. Maar zij hebben tot nu toe geen uitgesproken kandidaat voor het commissievoorzitterschap. De vorige keer was dat Guy Verhofstadt, die nu zijn jasje heeft gedraaid en ineens tegen het systeem van spitzenkandidaten is. Dat komt doordat de Franse president Macron, wiens partij la République en Marche voor de liberale fractie een dikke vis is om binnen te hengelen, niets van spitzenkandidaten wil weten.

Maar al zouden de liberalen wel een kandidaat op het schild hijsen, dan is dat voor Rutte een onbegaanbare weg. Als hij iets zou willen, heeft Rutte gezegd, dan het voorzitterschap van de commissie. De baan van Juncker dus, met echte macht, dertigduizend ambtenaren onder zich en een miljardenbudget. Maar een zittende premier kan niet meedoen aan een openbare race. Dan is hij thuis meteen politiek morsdood, terwijl de prijs nog niet binnen is. Rutte komt alleen in zicht als het Europarlement er niet uitkomt, en er handjeklap moet worden gedaan met de regeringsleiders. Een tweede- of derde-kanskandidaat dus.

De onderhandelingspositie van de liberalen is dan niet sterk. Macrons République en Marche was tot voor kort de grote belofte om de liberale fractie te versterken. Toen kwamen de gele hesjes, Macron gaf toe en is sindsdien politiek vleugellam geraakt. Zijn partij gaat in mei mogelijk gehalveerd worden, waarmee Macron ook als kingmaker aanzienlijk aan kracht inboet. De kansen voor Rutte op de post van Juncker zijn dus klein.

Maar er is ook nog de baan van Tusk, voorzitter van de raad van regeringsleiders. Rutte deed daar wat lacherig over, hij vond het een soort secretaresse van de regeringsleiders. Dat is niet zo en dat weet hij. Tusk heeft agendamacht en juist in tijden van ‘gebeurtenissenpolitiek’, van onverwachte wendingen, snel schakelen en besluiten, heeft de president veel invloed. Rutte is een kunstenaar in het laveren en is geknipt voor die functie.

‘Deze zomer zullen jullie zien dat ik hier blijf’, zei Rutte tegen deze krant. Dat klopt. Pas na de grote vakantie is de Tuskbaan aan de beurt. Die timing komt Rutte goed uit. Hij weet dan hoe de Provinciale Statenverkiezingen in Nederland hebben uitgepakt, of er in de Eerste Kamer nog een meerderheid te fabrieken valt, en of er nog leven zit in het klimaatakkoord. Geen politicus, en zeker Rutte niet, wil trekken aan een dood paard.

Tweede voordeel van het presidentschap: daarover wordt beslist door de regeringsleiders, het Europarlement komt er niet aan te pas. Rutte is goed met Merkel en Macron. De laatste bezocht la petite tour en at met Rutte in een Haagse bistro. Voor Merkel is Nederland een vooruitgeschoven post van Duitsland. Merkel wil de verzwakte Macron overeind houden en tevens al te drieste Franse europlannen zachtjes dempen. Voor dat kunstje is Rutte alweer geknipt.

Tegen de herfst zul je zien dat Manfred Weber toch commissievoorzitter is. Dan volgt een tweede ronde wegen, do ut des, gelijk oversteken. Dan komt Rutte zeker in beeld. In Duitsland weten ze het al. Wat ze daar niet weten is dat de magie van de politieke Houdini in Nederland is uitgewerkt. Rutte noemde zijn VVD ‘een debatpartij’. Wel een debatpartij waar na tien jaar Ruttiaans pragmatisme geen grasspriet meer wil groeien. Europa daarentegen is heel erg toe aan iemand die zich verre houdt van zware orgelmuziek over de beschaving en de Europese ziel – ik durf het bijna niet te zeggen maar vooruit: een verbinder. Rutte moet het doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden