Column René Cuperus

Mark Rutte gaat wel erg laconiek om met de gelehesjesbeweging

Premier Mark Rutte deed het weer: meejudoën met de trend van de dag. Op zijn wekelijkse persconferentie probeerde hij in één klap de gele-hesjesbeweging in te palmen en onschadelijk te maken door doodleuk te verklaren: ‘We hebben allemaal een geel hesje aan, tot op zekere hoogte. Ik ook. We hebben allemaal onze zorgen over de samenleving.’

Later bij Gesprek met de minister-president op tv maakte hij het nog bonter door letterlijk met een geel hesje te zwaaien en over te lopen van begrip voor boze burgers in ‘reflecterende veiligheidshesjes’ (ANWB). Hij nam aan, maar sprak daarbij ook voor zichzelf, dat hun zorgen vooral te maken hebben met migratie die een tijdje totaal out of control was; met de financieel-economische situatie van de brede middenklasse die de tol voor de financiële crisis heeft moeten betalen; en met de onduidelijke kosten van de energietransitie.

Rutte wilde in principe met iedereen om tafel, al waren de Nederlandse hesjes hem daar nog wat te ongeorganiseerd voor. Hij raadde bezorgde mensen aan vooral lid te worden van een ‘laagdrempelige’ politieke partij. Tja, dit klinkt allemaal tamelijk redelijk en empathisch, maar is het dat ook? De achilleshiel van de communicatief supervaardige Rutte is dat zijn bezweringen en halve omarmingen het voor een moment wel even goed doen, maar dat ze botsen op de grimmiger werkelijkheid van het feitelijk door zijn kabinet gevoerde beleid. Dat staat vaak haaks op precies die zorgen die de Rutte-in-campagnestand zo invoelend tegemoet treedt.

Zo gaat Rutte wel erg laconiek met de gelehesjesbeweging om. Alsof hij niet weet, of niet wil weten, dat ze het juist op zijn scalp hebben gemunt. Een van de voorvrouwen van de Facebookgroep ‘Gele Hesjes NL’ zei in het AD: ‘Wij stoppen niet voordat Rutte is afgetreden’. Nu kwamen er verder nogal rare dingen uit deze voorvrouw – ‘Nederland is geen democratie, maar een verkapte dictatuur’ en ‘de Europese Unie heeft ons alleen maar ellende gebracht’ – wat het idee dat ‘de stem des volks’ heilig zou zijn nogal onderuit schoffelt. Maar duidelijk is dat Rutte hier niet wegkomt met schimpscheuten en gemeenplaatsen.

De gelehesjesbeweging is opnieuw een symptoom dat het naoorlogs politiek bestel op zijn grondvesten staat te schudden. De politieke partijen zijn stuk. Traditionele partijen ontbreekt het aan verbindingskracht en levensenergie. Het maatschappelijk middenveld is door academische professionals overgenomen. Het ontbreekt aan verbindingen tussen hoog en laag, tussen stad en ommeland, tussen oudkomers en nieuwkomers.

De algehele representatie- en vertrouwenscrisis is nu zo groot geworden, dat deze zelfs buiten de oevers van de populistische partijen is getreden, en dat deze crisis de ongeorganiseerde middenklasse op straat heeft gebracht. Natuurlijk vooral in Frankrijk, land met een echte centralistische politieke kaste, en met Parijse grandeur naast malheur in de periferie.

Maar ook in Nederland loopt de politieke stabiliteit gevaar. Het sociologische en politieke midden staat onder ongekende druk. De VVD van Rutte was nog de laatst overgebleven grotere volkspartij van het midden, maar lijkt zich nu, als een lemming, de gevarenzone in te regeren.

Als de existentiële opdracht is het politieke midden te redden en de kwetsbare verbindingsbrug tussen hoger opgeleide middenklasse en lager opgeleide middenklasse te herstellen, waarom in godsnaam laat een regering zich dan naïef overrompelen door een rammelend VN-pact over het politiek meest explosieve thema van vandaag: migratie? Waarom kiest zo’n kabinet niet voor koopkrachtverhoging na een financiële crisis, maar bijt het zijn politieke kapitaal stuk op een dividendbelasting voor multinationals? En waarom jaagt men de gemiddelde Nederlander paniek aan met klimaattafels en apocalyptische energietransities, zonder enig benul van draagvlakvorming?

We moeten bij wijze van spreken de democratie heruitvinden en de samenleving opnieuw opbouwen. De populistische revolte vraagt om leiderschap én responsiviteit. Om een elite die zich niet van de rest van de samenleving afzondert, maar zich juist over die samenleving ontfermt. De opstand der gele hesjes vraagt niet om schijnempathie en lauwwarme woorden, maar om een geloofwaardige verandering van regeringsbeleid. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden