Opinie

Mannendingetje in een verweekte samenleving

D-Day

Ik meende de geur te ruiken van al dat vergoten bloed, het zweet, de brandende voertuigen.

Amerikaanse soldaten landen in Normandië, 6 juni 1944. Foto ap

Vandaag is het D-Day. 72 jaar geleden kwamen de geallieerden aan land in Normandië, waarna de bevrijding van Europa begon. Het is een gebeurtenis die mij van jongsaf heeft aangegrepen, gevoed door de verhalen van mijn ouders, die ten tijde van 6 juni 1944 adolescenten waren, door heroïsche films (The Longest Day, Band of Brothers) en boeken (alles van Antony Beevor).

Maar wat behelst die aantrekkingskracht nu eigenlijk? En is het waar wat mijn vrouw zegt: dat het een typisch mannendingetje is?

Ik ben geen re-enactment-acteur, zo iemand die in zijn vrije tijd veldslagen naspeelt, compleet met authentieke uitrusting. In het Amsterdamse Verzetsmuseum is momenteel over die lieden een fraaie foto-expositie te zien van Roger Cremers. Maar begrijpen doe ik hen zeker.

Nooit vergeet ik die keer dat ik, gezeten op de duinen van Omaha Beach in Frankrijk, die onmetelijke horizon voor me zag opengevouwen die zich op D-Day in een handomdraai had gevuld met duizenden geallieerde schepen, waarna de grootste invasie aller tijden kon beginnen.

Even was ik daarbij, teruggeschoten in de tijd door een Barabasiaanse teletijdmachine. Zelfs meende ik de geur te ruiken van al dat vergoten bloed, de brandende voertuigen, het zweet en de tranen.

De Nederlandse historicus Johan Huizinga noemde dit 'de historische sensatie', en ik ben ervan overtuigd dat ieder mens die bij zichzelf kan oproepen. Het hoeft niet eens per se de oorlog te zijn; het kan ook met een gedenkwaardige verkiezingsbijeenkomst, een magisch concert, een plek waar ooit een vreselijk ongeval is gebeurd. Of een moord.

Waarschijnlijk heeft mijn vrouw gelijk en is die belangstelling voor oorlogen en veldslagen een mannending. Ik ken vooralsnog geen enkele vrouw die er ook mee is behept.

Ik sluit niet uit dat die oorlogsfascinatie een compensatie is voor de veranderde rol van de man in deze tijd. In die rol is geen plaats voor als typisch mannelijk geldende eigenschappen als agressie of al te fanatieke strijd.

Welke jongen loopt er tegenwoordig op het schoolplein nog met een blauw oog? Ruzie wordt onmiddellijk in de kiem gesmoord, omdat leerkrachten veelal vrouwen zijn en zij propageren - nog steeds en ondanks alles - het harmonie- boven het conflictmodel. Lange tijd vormde dat ongetwijfeld een noodzakelijk contragewicht tegen een al te masculiene samenleving, maar inmiddels zijn we daarin doorgeslagen.

Voor de 'vaderloze samenleving' van de Duitse socioloog Alexander Mitscherlich en later de 'verweesde samenleving' van Pim Fortuyn, waarin de spreekwoordelijke vader-figuur als steller van normen en waarden uit beeld was verdwenen, is de 'verweekte samenleving' in de plaats gekomen. De plek van de afwezige vader is ingenomen door een dubbel aanwezige moeder, die mannen, jongens, onwillekeurig een overdaad aan vrouwelijke waarden bijbrengt.

Het keerpunt heeft zich aangediend. Mannen lachen niet langer besmuikt om mannetjesputters als Johan Derksen of Maxim Hartman. Misschien is zelfs het succes van Donald Trump te verklaren uit een hang naar ouderwets mannelijk chauvinisme.

Vanochtend ben ik om zes uur opgestaan, het uur U waarop de eerste troepen 72 jaar geleden voet aan wal zetten op het Europese continent. Dat doe ik elk jaar, en vervolgens ren ik een rondje door de duinen, onderwijl proberend te bevatten dat zoveel jonge mannen - misschien wel meer dan bij enige andere veldslag in de geschiedenis - louter als kanonnenvlees dienden op Decision-day. Als ik dan weer thuiskom, voel ik me heel even een krijger. Born to kill. Totdat moeders beneden komt en mij maant de groenbak buiten te zetten.

Frans van Deijl is schrijver. Onlangs verscheen 'Een weekendje oorlog'.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.