Opinie

Managersgilde overleeft elke crisis

Nederlandse consultants beleven weinig van het sterrendom waarmee de professie in Amerika omkleed is. Hier worden zij kleurloos 'zzp'er'genoemd.

Universiteit Nyenrode, de eerste businessuniversiteit van NederlandBeeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Na een immense dreun van de financiële crisis vertoont het gilde van management-adviseurs een bijna Amerikaanse veerkracht. De advieswereld floreert als nooit tevoren, zo sterk dat Nederland na de Verenigde Staten het hoogste aantal consultants per honderdduizend inwoners kent. Deze levenskracht van de advieswereld hangt nauw samen met het vermogen van het vak management mee te deinen op de woeste golven van de veranderende opvattingen in het bedrijfsleven. Bovendien bezit het vakgebied een hoge actualiteitswaarde, omdat het zich van oudsher bevindt op het kruispunt van psychologie, sociologie, wiskunde en statistiek.

Verschil Nederland en Amerika

Hoe sterk de meeste managementvisies ook Amerikaans geïnspireerd zijn, het betekent niet dat het vakgebied hier te lande veramerikaniseerd is. Nederland heeft weinig op met managementadviseurs die de media zoeken en Nederlandse consultants beleven weinig van het sterrendom waarmee de professie in Amerika omkleed is. Terwijl het vak van business consultant in bijvoorbeeld Washington als een bovengemiddeld eervol metier wordt gepercipieerd, wordt de ondernemersadviseur hier kleurloos betiteld als zzp'er.

Eigenlijk is er altijd een groot verschil geweest tussen management in Amerika en in Nederland. Onder invloed van massaproductie en efficiencystreven deed de manager in Amerika eerder zijn intrede dan in Europa. De eerste Amerikaanse businessuniversiteit was de Wharton School, die in 1881 opgericht werd. De eerste Nederlandse businessuniversiteit was Nyenrode en die zag pas na de Tweede Wereldoorlog het licht. Deze late oprichting illustreerde hoezeer in Nederland kritisch naar het vakgebied van management werd gekeken. Jonge academici die in de gepolitiseerde jaren zestig en zeventig een baan in het bedrijfsleven ambieerden werden weggezet als rechtse ballen. Terwijl het in Amerika bruiste van de studenten die zich met de oplossing van een business case bezighielden, stond de studie management hier in het teken van vraagstukken over medezeggenschap en arbeidsmotivatie.

On-Amerikaans blijven

In de bundel Een rijke historie met toekomst, verschenen ter viering van het 50-jarige bestaan van de Stichting Management Studies, verklaart hoogleraar organisatiekunde Hans Strikwerda overtuigend waarom het Nederlandse vakgebied authentiek of on-Amerikaans kon blijven. Door de strenge antikartelwetgeving in Amerika werken bedrijven in de uitwisseling van kennis minder samen en wordt de Amerikaanse consultant meer gedreven door aandeelhouderswaarde en efficiency. In Nederland werken werkgevers onderling meer samen, ook met werknemersorganisaties en de overheid en dat verklaart dat management hier meer in het teken staat van bijvoorbeeld vraagstukken als de lerende organisatie of leiderschap in veranderende culturen.

Het duidelijke verschil tussen de Amerikaanse en Nederlandse versie van management bleef niet bestaan. Onder invloed van de internationalisering begonnen bedrijven meer in organisatie op elkaar te lijken en in de context van grote vraagstukken als diversificatie en outsourcen kreeg de manager een grotere rol toebedeeld.

Hans Veldman is associate professor strategy Nyenrode Business Universiteit

Managementgoeroes

Strikwerda beschouwt 1982 als een ijkpunt in de geschiedenis van het management. In dat jaar publiceerden Tom Peters en Robert Waterman In search of excellence, dat twee decennia lang een van de best verkochte managementboeken zou blijven. Hun uitgebreide onderzoek bij grote ondernemingen resulteerde in het bekende 7S-model, waarmee bepaald kon worden waarom bepaalde bedrijven succesvoller zijn dan andere. Peters nam ontslag bij McKinsey en werd de eerste managementgoeroe die zich ging toeleggen op seminars. Zijn boek werd de voorbode van een hausse aan bestsellers van managementboeken en van popularisering van het vakgebied.

Toch kan 1982 ook gezien worden als het jaar van de teloorgang van het vakgebied management. Want twintig jaar later erkende de inmiddels puissant rijk geworden Peters dat hij in 1982 de data over de excellente ondernemingen verzonnen had. Inmiddels had het managementboek een vaste plek verworven op de boekenmarkt. Toolkits en mindmaps voor managers, frameworks voor strategische analyses op boardniveau en praktische handboekjes over hoe eigenschappen van leiderschap ontwikkeld kunnen worden, zagen het licht. De zakenwereld leek zich steeds meer op te houden in conferentiezalen waar leidinggevenden door wild gebarende managementgoeroes werden toegeschreeuwd.

Deze toegenomen vraag naar managementboeken en voordrachten illustreert het zelfvertrouwen dat zich sinds eind jaren tachtig van het managementgilde meester maakte. Het getuigt ook van een behoefte om in een als complex ervaren wereld bruikbare adviezen te krijgen waarmee een organisatie gestuurd en geïnspireerd kan worden. Opvallend is dat aan deze behoefte aan structuur tegemoet wordt gekomen met eenvoudige middelen. Op Amerikaanse leest geschoeide een-dag-seminars, korte strategischewendbaarheidscursussen, businessplannen op 1 A4'tje, minimal management: voorbeelden in een reeks waarmee consultants en managers verleid worden tot de gedachte dat management een efficiënt en snel te leren professie is.

In deze benaderingen gaat het vooral om de aantrekkelijke manier waarmee beelden en indrukken beschreven worden. In de schaduw van deze popularisering houdt de wetenschap van management zich staande met de gedachte dat de meeste managementproblemen uniek zijn en moeilijk in blauwdrukken te vangen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden