Column Erdal Balci

Mama’s wraak op het gearrangeerde huwelijk

Het gearrangeerde huwelijk als instituut staat er niet meer alleen voor in Nederland. De landelijke kranten laten de laatste tijd hoogopgeleide, intellectuele vrouwelijke voorstanders uitvoerig aan het woord. De dames vullen hele pagina’s met de woorden van goedpraterij en brengen daarmee mij naar mijn kindertijd.

Ik was 11 jaar en ging graag met moeder naar de lapjesmarkt in de binnenstad van Utrecht. Ik fantaseerde daar dat sprookjeshelden in ons nieuwe land in deze straten hadden gewoond. Oude huizen die in de loop der eeuwen een lichte buiging naar het water van de kanalen hadden gemaakt. De geur van verse patat kwam onze kant op. Hoe ik er ook om smeekte, ik kreeg nul op het rekest omdat de Turkse vriendin van mama waarschuwde dat in die olie niet alleen de patat ging maar ook het varkensvlees.

Ik was kind en wist al dat moeder op de uithuwelijkingsmarkt liever een welgemanierde echtgenoot met een knapper gezicht had getroffen. Maar een, zelfs voor de standaarden van de bergdorpen, ruwe boskapper was haar ten deel gevallen. Een beruchte man die niet vies was van een vechtpartij als het belang van de familie in gevaar kwam. Een ‘wilde’ die dier noch boom spaarde om zijn familie te behoeden van de honger.

Vijf kinderen, alle vijf met de ruige trekken van vaders gezicht. Vijf kinderen met alle vijf de ogen van vader, de ene iets groener dan de andere.

Ze had gekookt, eten naar de weilanden gebracht waar vader werkte, in hoogzwangere toestand enorme stenen op haar rug gedragen voor de bouw van een iets minder miezerig huisje. Ze moest opletten dat ze niet praatte als de schoonvader op gehoorafstand was. Anders kreeg ze slaag, want praten bij schoonvader is vertoon van gebrek aan respect.

Naar een ver land uitwijken en daar hopen op betere tijden lijkt op het eerste gezicht een goed plan. Vader deed dat, maar kon niet ontsnappen aan de stille teleurstelling van moeder. Hoe hard hij ook werkte, hoe beter ze het ook kreeg, ze zou zich nooit over het onrecht op de huwelijksmarkt van haar leven heen kunnen zetten.

Wij, de kinderen, waren een stuk verstandiger dan vader. Ieder van ons realiseerde zich snel dat de hoop op haar liefde het grootste kwaad was. Het dagelijkse kindergeluk was alleen mogelijk als het laatste sprankje hoop voor een mama die lieve woorden uitspreekt, een aai over je bol geeft. Een mama die je een keer overlaadt met kusjes is verbannen uit je hoofd. Slimme kinderen weten klappen te vermijden. Nog slimmere ­kinderen kunnen zelfs de giftigste woorden van moeder dertig jaar lang wegstoppen.

Leyla Uysal (82) en Nuri Uysal (84) zijn een uitgehuwelijkt stel. Ze poseren voor een foto op Valentijnsdag. Beeld Getty Images

We kwamen naar Nederland en moeder, die in Ardahan door wat dorpsgenoten in de gaten was gehouden, werd in Nederland door duizend paar migrantenogen begluurd. Ze vergat niet, ze vergaf niet, ze besefte dat het in het nieuwe land niet veel anders zou zijn dan in het Turkse dorp en nam de verschrikkelijkste wraak, door ook hier niet van haar kinderen te houden.

Ik heb van haar geleerd dat alleen mensen die de vrijheid hebben om te kiezen in staat zijn om lief te ­hebben.

Ze was moe van het zich schikken naar het sociaal en religieus gewenste gedrag. Opgezadeld met een enorme geldingsdrang moest ze met alle energie die ze had in haar frêle lichaam die drang weer terug zien te krijgen in de diepste krochten van haar wezen.

Ik was 11 jaar en ging graag met haar naar de lapjesmarkt in de binnenstad. Daar keek ik naar de wolken. Ik begreep dat die katoenachtige wolken de warme jas van vrijheid waren die de mensen van dit land warm hielden. Geen jas van die wolken van vrijheid voor mama. De cipiers van de cultuur die haar had gevangengenomen weken nooit van haar zijde.

We zijn nu vele jaren verder. De nieuwe cipiers zijn inmiddels afgestudeerd aan universiteiten en promoten in kwaliteitskranten het gearrangeerde huwelijk. Mama krijgt dat alles niet mee.

Ze is ernstig ziek en hallucineert de hele tijd door medicatie die haar in leven moet houden. Als ze even bij zinnen is, kijkt ze weer met het oude vuur van boosheid de wereld in. Ze heeft niet mogen kiezen met wie ze kinderen wilde hebben, heeft haarzelf, haar man en de kinderen in een brand van liefdeloosheid doen verzwelgen. Gewoon omdat de mens is gemaakt om wraak te nemen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden