Opinie

'Mag iedereen in Nederland kinderen krijgen?

Pieter van Vollenhoven pleit voor een wettelijke regeling die gedwongen anticonceptie mogelijk maakt voor verslaafden, psychiatrische patiënten en geestelijk gehandicapten. Waar ligt de grens? Publicist August Hans den Boef wil eerst een maatschappelijk debat over het ongeconditioneerde recht op kinderen, voordat er sprake is van wetgeving.

Pieter van Vollenhoven Beeld ANP

Afgelopen donderdag pleitte Pieter van Vollenhoven, Oud-voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, in het tv-programma Zembla voor een wettelijke regeling die gedwongen anticonceptie mogelijk maakt voor verslaafden, psychiatrische patiënten en geestelijk gehandicapten. Het begin van een maatschappelijke discussie dat het taboe zal doorbreken over ongeconditioneerde voortplanting? Want waarom stoppen bij verslaafden, psychiatrische patiënten en geestelijk gehandicapten als het recht van het kind op een menswaardig leven zo cruciaal is? En kan de kwaliteit van het leven in een gezin ook niet beïnvloed worden door het aantal kinderen? Voer daarom liever eerst een serieus, uitgebreid en gedetailleerd debat.

Met de komst van het condoom, het spiraaltje, de pil en de juridische mogelijkheid tot abortus of sterilisatie kunnen seksuele partners zich niet meer als vroeger beroepen op overmacht. Kinderen krijgen is geen vrijblijvende kwestie meer. Vanuit een humane en rationele ethiek is een reproductiemodel wenselijk dat de kinderen, ouders en samenleving zo weinig mogelijk problemen oplevert. Als ze kinderen willen, produceren volwassen mensen vanuit een stabiele relatie een, twee of drie exemplaren. Dit is het ideaal, maar helaas is de praktijk anders en het valt daarom alleen maar toe te juichen dat Van Vollenhoven met medische, juridische en andere deskundigen pleit voor beperkingen in de procreatie.

Belangen
Maar in tegenstelling tot wat zij goedbedoeld aangeven, spelen er verschillende belangen een rol. Inderdaad dat van het kind - recht op een behoorlijk leven. Maar ook dat van de ouders - recht op voortplanting. Vergeet ook niet het belang van de samenleving - voorkomen van maatschappelijke problemen en de daaraan verbonden kosten. En de plicht die veel religieuze organisaties aan hun leden opleggen: 'Zijt vruchtbaar en vermenigvuldigt u, en teelt overvloedig voort op de aarde, opdat gij veel daarop wordt.' (Genesis 9:7).

Die organisaties en hun politieke partijen maken daarom categorisch bezwaar tegen beperking van een onbelemmerde voortplanting, bezwaren die ze in ons land 'ethisch' plegen te noemen. De reden dat de VN geboortebeperking niet in de Millenniumdoelen opnamen.
Met die religieuze plicht zijn we snel klaar. Als iedereen die ongelimiteerd vervult, leidt dat in ons land tot een derdewereldachtige bevolkingsexplosie en een nog lagere arbeidsparticipatie van vrouwen. Voor een reeds zeer dichtbevolkt land als het onze leidt dat bovendien tot een totale vernietiging van ruimte en middelen. Gelukkig denken de meeste gelovigen in ons land tegenwoordig goed na over het aantal kinderen.

Risicogeboorten
Kan het welzijn van individu en samenleving worden verhoogd door het beperken van risicogeboorten? Wat is voor wie de winst, wat is het verlies en wat geeft de doorslag?

Kijk eens naar de statistieken. Tienermoeders krijgen meestal kinderen in problematische omstandigheden. Risicovol dus. Omstandigheden waardoor deze kinderen starten met een achterstand, als ze al niet voortijdig overlijden. En dan spreken we nog niet over de risico's van verwaarlozing en mishandeling.

Het bestaan vormt niet alleen een probleem voor het kind, maar ook voor de moeder. Die zou beter een opleiding kunnen afmaken in plaats van de zorg voor een kind nemen. Een diploma behalen is beter voor haar zelfverwezenlijking en kansen op de arbeidsmarkt. En derhalve ook beter voor de samenleving: meer tevreden jonge vrouwen met werk, die vervolgens een stabiele relatie kunnen aangaan en daarin kinderen kunnen krijgen die niet in een structurele achterstandsituatie hoeven op te groeien.

Datzelfde scenario geldt voor arme, laaggeschoolde ouders met veel kroost. Minder kinderen betekenen minder kosten en activiteiten. Er kan met een kleinere, goedkopere woning worden volstaan. Er is meer aandacht voor de kleinere groep kinderen, meer geld voor onderwijs en andere vormen van ontplooiing.

Laatstekansmoeders
Statistieken vertellen meer. Kijk eens naar de laatstekansmoeders. Die bieden een groter risico om kinderen met een handicap te produceren, vandaar dat zelfs een religieuze partij als het CDA hun een test toestaat. Die handicap is niet alleen onprettig voor het kind en de ouders, maar kost ook de samenleving extra medische zorg.
Dat geldt ook voor kinderen die uit neef-nicht-huwelijken worden geboren. Ook in de landen van herkomst - Turkije en Marokko - wordt daartegen door de overheid indringend gewaarschuwd, maar desondanks blijft het arme deel van de plattelandsbevolking onder elkaar trouwen, ook als migrant.

Er zijn ouders met genetisch materiaal dat een zeer substantieel risico biedt op een ernstige handicap. Vrouwen met een minimale vruchtbaarheid die onder extreem hoge kosten een eigen kind willen dragen en baren: 'Anders ben ik geen compleet mens.'
Psychotherapie is voor deze categorieën vrouwen en hun eventuele partners veel goedkoper. De samenleving zou daarnaast aan kwaliteit kunnen winnen wanneer deze groepen zich uit rationele motieven neerleggen bij de situatie en vervolgens besluiten kinderen te adopteren of als pleegouders te fungeren. Vooral aan goede pleegouders bestaat in Nederland een groot tekort.

Leed
Het voorkomen van al deze risicogeboorten vormt een van de weinige terreinen waar de samenleving enigszins maakbaar lijkt. Het bespaart kosten, maar vooral zeer veel menselijk leed. Voor individu en omgeving. Maar de kern vaag blijft uiteraard: hoe ver kan de overheid in een democratische rechtsstaat interfereren in het privé-leven van haar burgers?

Ontmoedigen door kinderbijslag af te schaffen? Kinderopvang duurder te maken? Bezuinigen op zorg? Moet de overheid zich beperken tot voorlichting? 'Tienermoeder en driekindermoeder, voor u bestaat de mogelijkheid tot abortus!' Overgaan tot facilitering? 'Tienermoeder en driekindermoeder, u kunt de foetus gratis laten verwijderen en na afloop de pil meenemen. Als driekindermoeder kunt u zich desgewenst gratis laten steriliseren en uw partner ook!'

Moet de overheid overgaan tot dwang? Tienermoeders en driekindermoeders zonder pardon aborteren? Zwakbegaafden, manisch depressieven, schizofrenen en verslaafden een verplichte prikpil toedienen, zoals Pieter van Vollenhoven voorstelt, of zelfs steriliseren? Net als driekindermoeders en partners evenals (potentiële) ouders die een zeer groot risico bezitten om een zwaar gehandicapt kind te produceren?

Zelfs de meest draconische overheidsmaatregelen die ik hier heb genoemd, geeft vrijwel iedere burger de kans om drie kinderen te produceren. Zij het dat de tienermoeder de start van het reproductieproces enige jaren dient uit te stellen.

Degenen met zware risico's voor erfelijke ziekten of met ernstige vruchtbaarheidsproblemen vallen buiten de boot. Voor hen bestaan wederom de opties van een therapeutische behandeling, adoptie of pleegouderschap. En voor zwakbegaafden etc bestaan zelfs niet die mogelijkheden.

Compassie
Deze laatste groepen verdienen veel compassie. Aan hen wordt immers een fundamenteel, maar geconditioneerd, recht ontzegd.
Of bestaat er een omgekeerde beweging? Vallen genetische risicogroepen en zwakbegaafden niet buiten de boot doordat hun nieuwe medische en andere mogelijkheden ter beschikking komen? Levert het experiment onverwachte kansen om de risico's voor hun kinderen te beperken? Kunnen tienermoeders wel degelijk een diploma behalen en een baan vinden als daarvoor de faciliteiten voorhanden blijken? En in laatste instantie cruciaal: accepteert de samenleving de financiële en andere gevolgen van een beperkt aantal risicogeboorten? Daarover zou het maatschappelijk debat eveneens moeten gaan.
Maar het belangrijkste van zo'n debat blijft dat het zich niet meer laat hinderen door een taboe dat in laatste instantie niet ethisch, maar religieus is geïnspireerd.

August Hans den Boef is essayist en publicist. Hij is auteur van o.a. Nederland seculier! (2003) en God als hype (2008). Samen met Kees Snoek stelde hij samen O God, er is geen God. Multatuli over geloof en godsdienst (2008). Deze zomer verscheen [Haat] als deugd. Kritische notities over taal, politiek (& religie).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden