Opinie Debat over vernieuwing EU

Macrons slaapwandelaarsbrief: de opkikker voor Europa of een ‘verkeerd medicijn’?

De brief van de Franse president Emmanuel Macron aan alle Europese burgers, waarin hij hen oproept ‘geen slaapwandelaars te zijn in een ingedut Europa’, is over het algemeen welwillend ontvangen in de 28 landen waar kranten, waaronder de Volkskrant , zijn ingezonden stuk hebben gepubliceerd. Zij het vaak met enige scepsis over de wat hoogdravende en hooghartige toon. Maar er zijn dissonanten.

Emmanuel Macron. Beeld AP

De felste afwijzing staat in de Britse krant The Guardian (die Macron ook een podium bood) en komt van Simon Tisdall, een commentator die niets moet hebben van de Brexit. Tot Tisdalls gruwel verwoordt Macron precies het brexiteer-schrikbeeld van de EU als technocratie van arrogante politici die hun ideeën van bovenaf opleggen. Daar doet hij ‘remainers’ als Tisdall geen plezier mee. En volgens hem laat de brief ook zien dat de EU een pragmatisch tegenwicht als dat van de Britten hard nodig heeft. De Britten propageerden een lossere, bredere alliantie van soevereine staten en dat staat in schril contrast met de voorstellen van Macron om reeële bedreigingen als haatzaaien op internet centraal vanuit de EU aan te pakken. Tegen dat soort ‘Brussel’ is nu juist zoveel verzet van burgers, niet alleen in Groot-Brittannië, meent Tisdall. ‘Macrons onpraktische, opgeblazen Europese visie is niet het antwoord op de dreiging die nationalistische regressie en populistische machtswellustelingen vormen.’

Macron wil met zijn brief zijn ‘La République En Marche’ een duwtje in de rug geven bij de komende Europese verkiezingen, waar zijn partij haar debuut maakt, is de analyse van Nadia Pantel in de Süddeutsche Zeitung. Zijn gekelderde populariteit door de acties van de ‘gele hesjes’ is sinds januari weer snel aan het opkrabbelen en het aanzien van een president in het buitenland doet het in Frankrijk altijd goed. Dus die missie is geslaagd: als je je ingezonden brief in 28 landen geplaatst krijgt, ‘geeft dat de Fransen het gevoel dat de wereld zit te wachten op raadgevingen uit Parijs’.

Bewonderaars

Voor de ‘bewonderaars van Macron in Brussel, Berlijn en Warschau’ is zijn zendingsdrang voor ‘de vernieuwing van Europa’ aanlokkelijk, schrijft Pantel, maar ‘de EU is er niet mee geholpen als zij tot prestigeproject van een man met grote ambities wordt’.

De grote afwezige in zijn brief was de Duitse bondskanselier Angela Merkel, die tot nu toe de onvermoeibare verdediger van de Europese Unie als instituut en stabiliserend ideaal is. Merkel verdwijnt van het toneel. Macron is er duidelijk op uit Merkels positie ‘als onofficiële leider van de EU’ over te nemen, meent de Zweeds krant Dagens Nyheter in een commentaar. ‘Zijn vijanden: autoritaire en rijke supermachten, gewetenloze internet-giganten en een verdeeldheid zaaiend reactionair nationalisme.’ De krant vindt dat zijn initiatief valt te prijzen.

Steffen Dobber van de Duitse krant Die Zeit ziet Macrons brief vooral als een oorlogsverklaring aan de rechts-populistische bewegingen in Oost-Europa, met de Fidesz van de Hongaarse premier Viktor Orbán voorop. Juist nu dreigen Orbán en zijn partij uit de fractie van de christendemocraten in het Europarlement te worden gezet, een veelzeggende gelijktijdigheid, meent Dobber. Orbán zal als hij wordt uitgezet dé stem van extreem-rechts in het Europarlement worden. Het wordt Macron versus Orbán.

Oost-Europa

Hoe daar in Oost-Europa tegenaan wordt gekeken valt op te maken uit een keuze uit commentaren uit kranten daar, in het Engels vertaald door de site Eurotopics. Natuurlijk zijn de nationalisten daar gekant tegen de voorstellen van Macron, maar ook bij andere groeperingen is de animo voor een sterkere federale unie gering. De Roemeense zender Radio Europa Libera wijst erop dat in West-Europa altijd belangstelling was voor ‘het federale project’, maar niet in het oosten. Daar wordt de EU meer als een markt gezien en als ‘een bron van inkomsten’. De vluchtelingencrisis liet zien dat landen als Hongarije en Polen zich de wet niet door Brussel laten voorschrijven. De Slowaakse krant Dennik vindt ‘nog meer samenwerking’ en richtlijnen uit Brussel een ‘verkeerd medicijn’. Macron heeft wel een visie, maar in eigen land ‘kan hij zijn eigen mensen niet eens overtuigen van zijn sociale model’. De Hongaarse krant Jutarnji list vindt het niet terecht dat ‘veel mensen zich ergeren aan de grote woorden van Macron bedoeld voor de geschiedenisboeken’. Er staat immers veel op het spel en zijn ideeën om het Schengen-verdrag aan te passen zijn noodzakelijk.

Het was al met al een geslaagde operatie voor Macron. Thuis in Frankrijk was de scepsis misschien nog het grootst: hij had weinig nieuws te berde te brengen, schreef Yves Tréard in Le Figaro. Het was een knap staaltje pr dat hij in al die kranten was afgedrukt en ‘zijn initiatief staat bol van de ambities’, maar de Fransen kennen dat wel van hem. Veelzeggend was ook de manier waarop de Frankfurter Allgemeine de reacties in Duitsland samenvatte: lof alom, want ‘pro-Europees moeten we verder’. ‘Maar op Macrons concrete voorstellen reageerde vrijwel niemand.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.