Opinie

Macron is geen populist maar juist een pluralist

Dat Macron zich afzet tegen alle gevestigde partijen is in Frankrijk niet populistisch, maar onvermijdelijk.

Beeld reuters

Hans Wansink stelt dat de opkomst van Macron onderdeel van een populistische revolutie is (Opinie, 8 juli). Hij onderbouwt dit door te stellen dat Macron zichzelf ziet als de redder van de Natie, zich afzet tegen het Franse politieke establishment en veel tegenstrijdige verkiezingsbeloften doet.

Maar is dit nou echt wat van Macron een populist maakt? Ik waag het te betwijfelen. Niet alleen rekt Wansink de definitie van populist op tot over de grens van begripsinflatie, ook miskent hij de gaullistische dimensie van Macrons presidentschap.

Wat is een populist? Over deze vraag zijn inmiddels boekenkasten volgeschreven. Doorgaans is een afkeer van het politieke establishment of de gevestigde orde onderdeel van de definitie. Ook Macron keerde zich van de gevestigde partijen af, maar dat was onvermijdelijk in het Franse politieke systeem.

Sinds decennia wordt in Frankrijk gesproken over de politieke 'alternance'. Daarmee wordt verwezen naar de manier waarop de politieke macht afwisselend door de linkse of de rechtse partijen wordt uitgeoefend. Vanwege de specifieke kenmerken van het Franse kiesstelsel - een districtenstelsel gecombineerd met een dubbele stemronde - is het voor andere partijen erg moeilijk om mee te dingen naar de macht; hooguit wacht hen een rol als bijwagen. Je met een nieuwe beweging afzetten tegen alle gevestigde partijen is de enige manier om een voet tussen de deur te krijgen: dat is niet populistisch, maar onvermijdelijk.

Jan-Werner Müller ( Princeton University) geeft een specifieker kenmerk van populisme. Hij betoogt dat populisme fundamenteel anti-pluralistisch is, omdat populisten zich als de enige ware vertegenwoordiger van de volkswil zien. Juist hier geeft Macron - in tegenstelling tot politici als Trump, Le Pen en Wilders - geen blijk van. Hij heeft zelfs aangekondigd dat hij voortaan een deel van de zetels in de Assemblée National zal laten toekennen op basis van evenredige vertegenwoordiging, net zoals wij dat in Nederland doen. Zo wordt het makkelijker voor kleine en nieuwe partijen zetels te behalen. Met dit voornemen laat hij een bereidheid zien een rijker kleurenpalet van stemmen te laten horen in het parlement. Hij is dus niet populistisch, maar pluralistisch.

Ook met de tegengestelde verkiezingsbeloften valt het wel mee. Macron's toespraak bij de Whirlpool-fabriek is een mooi voorbeeld; waar populist Le Pen beloofde de fabriek open te houden, stelde Macron dat hij dit niet kon doen. Wel beloofde hij om in geval van sluiting te zorgen voor mogelijkheden tot omscholing. Dit is geen populistische tegenstelling, maar een geslaagde synthese van liberale en sociale principes.

Macron tijdens de nationale vergadering in Versailles Beeld afp

Vijfde Republiek

Om Macron's presidentschap goed te begrijpen is het belangrijk om terug te kijken naar de oorsprong van de Vijfde Republiek. Niet voor niets is op Macrons eerste staatsieportret een kopie van de oorlogsmemoires van Charles de Gaulle te zien. Hierin schreef De Gaulle onder andere 'La France ne peut être la France sans la grandeur.' Vrij vertaald: zonder grandeur is Frankrijk zichzelf niet.

Macrons mediaspektakels - van zijn overwinningsspeech op de binnenplaats van het Louvre, tot zijn ontmoeting met Poetin, zijn provocaties tegen Trump ('The Planet First') en de nationale vergadering in Versailles - geven er blijk van dat hij deze woorden ter harte heeft genomen.

Op meer punten komt hij met De Gaulle overeen. Die had een grondige afkeer van partijpolitiek en wilde boven de partijen staan. Toen hij de Vijfde Republiek stichtte, gaf hij de President de rol als 'arbiter': verheven boven de partijen zorg dragend voor de Republiek als geheel. De Gaulle was van mening dat hij als oorlogsheld en redder van de natie een historische legitimiteit genoot. Geen enkele president na hem kon hetzelfde zeggen: in de jaren '80 stelde president Mitterand zelfs dat hijzelf de laatste grote Franse president zou zijn.

Macron heeft de kans om te bewijzen dat Mitterand ongelijk had. Macron heeft het Franse politieke landschap op spectaculaire wijze getransformeerd en treedt in de voetsporen van De Gaulle. Zijn succes zal afhangen van de mate waarin hij tegenstellingen binnen Frankrijk kan verkleinen of zelfs overbruggen én de mate waarin hij de rol van een Europees Frankrijk naast een Europees Duitsland zal weten in te vullen, twee doelen die Macron zichzelf gesteld heeft. Geen van beide doelen zijn te bereiken met een populistische repertoire.

Jacob van den Beeten studeerde afgelopen semester aan het Institute d'études politiques, Parijs.

Lees meer over de Franse president Emmanuel Macron

Boekbespreking: Revolutie!
Emmanuel Macron profileert zich graag als een man die tegen de wereld in durft te gaan. In zijn boek Revolutie! ontvouwt de Franse president zijn ideeën. Lees hier de boekbespreking.

Wat voor president wordt Emmanuel Macron?
Emmanuel Macron heeft een ongelooflijke prestatie geleverd. Drie jaar geleden totaal onbekend bij het grote publiek, nu president van de Republiek. Wat zal president Macron gaan doen? Lees hier het uitgebreide profiel geschreven door Frankrijkcorrespondent Peter Giesen.

Overwiningswandeling van 3,5 minuten
Ruim 3,5 minuut duurde de wandeling naar het podium waar de nieuwe president van Frankrijk zijn overwinningstoepspraak zou houden. Lees hier de analyse van een briljante performance.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.