Macht leidt tot terrorisme

Geloof in macht als hoogste goed is levensgevaarlijk. Neem het Midden-Oosten.

Wanneer de militair historicus Van Creveld spreekt, dan luister ik. Zijn boeken staan bij mij in de kast. Zijn eruditie en menselijk inzicht zijn vlijmscherp. Wie iets van moderne oorlogsvoering wil begrijpen, de afschrikkingsmacht van Israël in het Midden-Oosten en waarom diplomatie niets is zonder een robbertje vechten, komt bij hem uit.

En zelfs wanneer zijn wereldbeeld je innerlijke conventies over wat redelijk is tart, dan juist moet je je oren spitsen, want hier is een Realpolitiker aan het woord.

Barbarij
Zoals een paar weken terug in de Volkskrant waarin hij betoogde dat voor de mens oorlog voeren net zoiets is als spelen. Het zit de homo sapiens ingebakken. Agressie hoort erbij. Kan die agressie niet ontladen worden, dan komt er vroeg of laat hommeles van. Sterke uitspraken waarmee een paar duizend jaar beschavingsoffensief stuk wordt gerelativeerd. Barbarij is eigenlijk kinderspel.

Grunberg
Je begrijpt waarom Arnon Grunberg elke keer dat hij embedded vliegt naar Irak of Afghanistan om daar te onderzoeken hoe mensen hun vrije tijd invullen Van Creveld opzoekt in Jeruzalem. Hij begrijpt tenminste hoe de wereld in elkaar zit.

Van Creveld woont al jarenlang in Israël en is een adviseur van het Israëlische leger. Het kan niet anders of zijn nietsontziende visie op de inherente agressieve kern van de mens moet daar ontwikkeld zijn.

Bovenliggend
Gelukkig voor hem staat hij elke keer aan de kant van de bovenliggende partij wanneer de partijen met elkaar in de clinch raken in dat potje Stratego dat sinds jaar en dag het Palestijns-Israëlisch conflict heet.

Vanuit zijn geriefelijke tuin is het dan niet moeilijk om zulke conclusies te trekken die bij nadere bestudering verpletterend vrijblijvend zijn. Voor Creveld gaat macht boven alles, is ondergeschikt aan de moraal en al helemaal ondergeschikt aan de mensenrechten.

Sterker nog: de mensenrechten staan de macht, de uiteindelijke Overwinning, in de weg. Hij plaveit met zijn redenering de weg voor staatsterrorisme, voor elke vorm van terrorisme eigenlijk.

Onschuldigen
Het is deze mentaliteit die op dit moment naar boven komt in de verslagen van de Israëlische soldaten die in december en januari hebben huisgehouden. Ze schoten op onschuldige burgers die ze beschouwden als legitieme doelwitten enkel en alleen omdat ze er zijn. Hier krijgt de oorlogslogica van Van Creveld zijn menselijke uitwerking: de Overwinning mag niets in de weg staan, zelfs de rede niet. De overwinning is de rede.

Bloeddorst
Een Israëlische soldaat vertelt hoe een scherpschutter op een vrouw schoot enkel en alleen omdat hij in Gaza was en zo eindelijk de kans had om iemand neer te schieten. 'Wat ik voelde was bloeddorst.' Wat duidelijk wordt uit de verslagen van de soldaten is een diep ressentiment tegen Palestijnen als een hinderlijk sta in de weg die om die reden beter zo snel mogelijk onder de grond geveegd kunnen worden. Elke lid van die gemeenschap is een potentiële terrorist. Man. Vrouw. Kind. Foetus.

Koelbloedig
Van Creveld laat dit diepe ressentiment, zoals dat nu tot uiting komt in de ultranationalist Liebermann die binnenkort minister van Buitenlandse Zaken wordt voor Israel, buiten beschouwing, want het ressentiment is in tegenstelling tot het spel niet onschuldig. Het ressentiment is koelbloedig en bereidt zich voor.

Hij vertelt er niet bij dat elke oorlogsmotivatie naast het belachelijke, kinderlijke verlangen om op scherp te schieten op alles dat los en vast zit zodat wat overtollige energie kan worden afgevloeid, ook een andere harder, meer fundamenteel verlangen speelt: de politiek gemotiveerde bewijsdrang om ten koste van de ander de overhand te voeren. En Van Creveld weet dat deze motivatie sterker is en dodelijker dan wat voor speeldrang van de homo ludens dan ook.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden