Verslaggeverscolumn Ariejan Korteweg

Machiavelliprijs gaat naar burgemeesters die crimefighters werden. ‘Wil je lintjes knippen, dan moet je prins carnaval worden.’

De Machiavelliprijs, eigenlijk bedoeld voor mensen die uitblinken in ­politieke communicatie, gaat dit jaar naar bestuurders wie het onmogelijk wordt gemaakt nog een praatje aan te knopen op de markt: bedreigde burgemeesters. Volgens het juryrapport is het risico ‘levensgroot dat de burgemeester uit het straatbeeld verdwijnt’. Een kwart van hen heeft te maken met bedreigingen.

Dat komt doordat de burgemeester een crimefighter is geworden, wordt vaak gezegd. In plaats van 100-jarigen te fêteren, sluiten ze drugspanden, vaardigen ze ­gebiedsverboden uit en treden ze op tegen motorbendes: de burgemeester als boegbeeld in de strijd tegen zware misdaad.

Heeft de burgemeester een te zwaar pakket gekregen? Met die vraag ga ik naar Bouke Arends, sinds kort burgemeester van Westland, in het fonkelnieuwe stadskantoor van Naaldwijk. Arends kreeg landelijke bekendheid toen hij in 2017 als loco-burgemeester van ­Emmen ‘onder de radar’ moest. Hij dook onder in Engeland, als eerste burgemeester in tien jaar die zo drastisch moest worden beveiligd. De bedreigingen zouden te maken hebben met het sluiten van het clubhuis van motorclub No Surrender – een aanhouding is nooit verricht.

Arends vond het geen aanleiding om het openbaar bestuur vaarwel te zeggen. ‘Daar heb ik het met mijn echtgenote veel over gehad. We zijn vechters, allebei. Zou je ­wijken, dan wint iemand die niet mag winnen. Het hielp dat de ­bevolking achter me stond.’

Bouke Arends: vechter. Beeld RV

De dreiging was van de ene dag op de andere voorbij. Ineens moest hij weer zonder beveiliging over straat. ‘Kjeld Nuis zou in Emmen gehuldigd worden en ik voelde me heel onbeschut toen ik door de ­menigte liep. Wij spelen niet met mensenlevens, zei het Openbaar Ministerie. Daar vertrouw je op.’

De naweeën van die periode ervaart hij nog steeds. ‘Je onbevangenheid is weg. Het ergste is dat je naasten zich zorgen maken: komt hij vanavond wel thuis. Dat vreet aan je.’ Hij is nog steeds alert op ­auto’s die lang achter hem rijden, let extra op als hij ’s avonds laat over straat gaat. ‘Ik verwacht niet dat dit snel zal verdwijnen.’

Een crimefighter vindt Arends zichzelf niet. Wel wil hij ‘een onverzettelijke burgemeester’ zijn. ‘Wil je lintjes knippen, dan moet je prins carnaval worden.’ De tijd van de burgemeester als louter verbinder of bruggenbouwer is voorbij, vindt hij. ‘Opsporing en vervolging zitten bij politie en justitie. Maar ik ben verantwoordelijk voor de veiligheid. Je kunt het zielig vinden als een drugspand wordt ontruimd waar nog een heel gezin woont. Ik denk dan: dat had zo’n wietteler eerder moeten beseffen.’

Bedreiging in Vlaardingen. Beeld RV

Hij ziet een verband tussen de bedreigingen en het groeiende ­takenpakket van burgemeesters. Vandaar zijn wens: laat de rijksoverheid investeren in politie en justitie. ‘De ondermijning van de orde door de georganiseerde misdaad verdient minstens evenveel aandacht als terrorisme. We zijn dat gedogen normaal gaan vinden. Dan wordt gezegd dat bestuurders tegen een stootje moeten kunnen. Ik ben er voor vanuit bestuursrecht en strafrecht scherp op te treden tegen het tuig. We hebben het hier niet over Sicilië of Uruguay.’

Arends was woensdag niet bij de prijsuitreiking. ‘Geen uitnodiging gehad’, is zijn simpele uitleg. Jos Wienen van Haarlem had als meest bedreigde burgemeester van het land de twijfelachtige eer de prijs in ontvangst te mogen nemen. Een troostprijs, zei hij in zijn dankwoord. Hij zei ook dat hij zich niet liet intimideren.

Acht andere bedreigde burgemeesters waren er bij, samen goed voor veel verhalen over uitgebrande auto’s, vuurwapens en dreigbrieven. Hun beveiligingsmensen hielden intussen de situatie in de gaten. Ook de burgemeester van Vlaardingen was er. Ze zouden haar neerknallen, die ‘vuile vieze stinkarrogante kutburgemeester’. Dat omdat ze eind vorig jaar een andere keuze maakte dan haar Haagse collega: ze verbood de oudejaarsvuren.

Zeven winnaars. Beeld RV

Over die bedreigingen wil Annemiek Jetten het niet meer hebben. Liever vertelt ze over het Europees Comité van de Regio’s, dat vorige week in Brussel een resolutie aannam die de Europese Unie oproept haatmisdrijven en haatzaaien tegen bestuurders tegen te gaan. In die resolutie staat dat lokale politici, met name burgemeesters en gemeenteraadsleden, ‘vaker het slachtoffer zijn van haat en fysiek geweld’.

Jetten is een van de twaalf Nederlandse bestuurders in dat comité, dat onlangs een vooraanstaand lid verloor: Pavel Adamowicz, burgemeester van Gdansk in Polen, vorige maand vermoord tijdens een feestelijke toespraak. ‘Het geweld tegen bestuurders is toegenomen, die conclusie mag je trekken’, zegt Jetten voorzichtig. Van wie de bedreigingen aan haar adres afkomstig zijn, is nog niet bekend. ‘Ik doe mijn werk en ben een blije burgemeester’, verzekert ze. ‘Omdat ik me gesteund voel door de burgers.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden