OpiniePlan voor de delta

Maak Zeeland een proeftuin voor vernieuwingen

De zeespiegelstijging bedreigt Zeeland. Maak van de nood een deugd, bepleit een groep experts.

Rondvaarttocht op het kanaal Gent - Terneuzen. Beeld Jiri Buller / de Volkskrant

Niet alleen werd Zeeland in februari een marinekazerne door de neus geboord, recent publiceerden wetenschappers ook diverse scenario’s die de drastische gevolgen van klimaatverandering en zeespiegelstijging voor Zeeland in beeld brachten. Als de zeespiegel flink stijgt, zal de Oosterscheldekering in de toekomst meer gesloten dan geopend zijn. Dat heeft grote gevolgen voor het mariene ecosysteem, voor het toerisme en voor de mossel- en oestersector. Als we dijken steeds meer moeten ophogen, zal Zeeland achter muren verdwijnen en zal zout grondwater de traditionele landbouw steeds moeilijker maken. Alles zou erop wijzen dat de huidige manier van leven in de delta niet lang meer houdbaar is.

Deze scenario’s hadden weliswaar aandacht voor de waterveiligheid en waterkwaliteit, maar besteedden uitdrukkelijk geen aandacht aan het slim gebruik van ruimte op land en zee, en evenmin aan de duurzaamheid van maatschappelijke en economische ontwikkelingen in Zeeland. Als Zeeland op tijd in actie komt, is er geen reden voor doemscenario’s. Integendeel: als land in zee is Zeeland een ideaal ‘living lab’ om te experimenteren. Laten we testen uitvoeren met alternatieve landbouw op zoute grond en uitvogelen hoe traditionele landbouw nieuwe werkwijzen kan aannemen. Laten we experimenteren met circulaire voedselproductie uit de zee en de oceanen. Laten we de grote windmolenparken voor de kust gebruiken om effecten op de mariene ecosystemen te onderzoeken en stappen te zetten in de complexe vraagstukken rond transport en opslag van duurzaam gewonnen energie. 

Zeeland kan het lichtend voorbeeld zijn door een grote innovatie- en onderhoudsplek te creëren voor windenergie op zee en met een waterstoffabriek bij Vlissingen. En laten we de prachtige experimenten rond hergebruik van afvalstoffen en energie langs het kanaal van Gent naar Terneuzen als proeftuin gebruiken voor een meer duurzame industrie.

Experimenteergebied

De Zuidwestelijke Delta kan als experimenteergebied bedrijven, overheden en bevolking bij elkaar brengen. Het gaat daarbij niet alleen om het vinden van technische oplossingen, maar ook om het maatschappelijk en economisch aanvaardbaar maken ervan. Een aanzienlijk deel van de wereldbevolking leeft in deltagebieden. Zeeland heeft internationaal een uitstekende naam als proeftuin voor veiligheid en welzijn op de grens van land en water.

Watermanagement, civiele techniek en waterdiplomatie zullen als gevolg van een stijgende zeespiegel steeds belangrijker worden. Grensoverstijgende samenwerking is daarbij onontbeerlijk. De havens van Gent en Antwerpen liggen aan de Westerschelde, met mogelijk grote veranderingen voor de bruikbaarheid van hun havens tot gevolg. In 2018 spraken Vlaanderen en Nederland dan ook af de toekomstige deltavraagstukken in groter verband te onderzoeken. Er is inmiddels een samenwerkingsakkoord tussen de Universiteit Gent en Campus Zeeland om samen een kennis- en innovatiecentrum op te richten.

Een commissie onder leiding van oud-premier Balkenende stelde enkele jaren geleden vast dat de Zeeuwse economie in een stroomversnelling kan komen als overheden, bedrijfsleven, ngo’s en kennisinstellingen samenwerken aan de Zeeuwse thema’s: water (veiligheid, kwaliteit, zoet en zout), energietransitie en voedsel (uit de zee zowel als zilte teelten op het land). Onder de vlag van Campus Zeeland werken overheid, onderwijsinstellingen en bedrijfsleven aan de realisatie van plannen.

De brug in de N61 sluit zeer regelmatig voor zeeschepen en dit veroorzaakt files. Daarom zal de kanaalbrug vervangen worden door een tunnel, de Sluiskiltunnel (oplevering 2015).Beeld Siebe Swart

Handen ineen slaan

De wetenschappelijke en onderwijsinstellingen die Zeeland rijk is, kunnen dit niet alleen. Tijd dus om alle relevante partijen (universiteiten, kennisinstellingen, overheden, bedrijven, ngo’s) in Nederland en Vlaanderen uit te nodigen de handen ineen te slaan en Zeeland en de kust van Vlaanderen als proeftuin en kenniscentrum te benutten voor de uitdagingen die op ons afkomen.

Er is een krachtenbundeling nodig, waarbij het hoger onderwijs en onderzoek in Zeeland zich ontwikkelt naar een model ‘Netwerkuniversiteit Deltavraagstukken’ waar – via het partnerschap tussen UGent en Campus Zeeland – alle partijen in Nederland en Vlaanderen samenwerken. Bedrijven zullen graag aansluiten bij dit initiatief. Het imago van Zeeland is daarbij gebaat.

Zo kan Zeeland in samenwerking met Vlaanderen bijdragen aan de aanpak van complexe wereldvraagstukken.

Ton Brandenbarg , voorzitter Wetenschappelijke Raad Zeeland.

Bert van den Brink, DeanUniversity College Roosevelt, hoogleraar filosofie UU.

Tammo Bult, directeur Wageningen Marine Research.

John Dane, bestuursvoorzitter HZ University of Applied Sciences.

Colin Janssen, hoogleraar Ecotoxicoly, Universiteit Gent.

Klaas Timmermans, Marien bioloog Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) Yerseke, hoogleraar Mariene Plantaardige Biomassa RUG.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden