Gastcolumn

Maak van Oekraïne een neutrale bufferzone

Of het onder president Trump tot een 'draai naar Rusland' komt, moeten we eerst nog zien, betoogt gastcolumnist Coen de Jong. Maar hoe het ook loopt, het zou goed zijn als het Westen en Rusland het erover eens worden dat Oekraïne een neutrale bufferzone wordt.

Winters Kiev. Beeld epa

De bewondering van de aankomende president van de Verenigde Staten Donald Trump voor de Russische president Poetin maakt Europese regeringsleiders en experts in de internationale betrekkingen nerveus. Een 'pivot to Russia' zou de basis van de Europese veiligheidspolitiek sinds 1945 ondermijnen. Moeten we inderdaad bang zijn voor een bromance tussen Trump en Poetin? Niet echt, want er zijn redenen genoeg waarom het anders kan gaan lopen.

Ten eerste: de continuïteit in de internationale politiek is veel groter dan alle oorlogsretoriek en de vele lokale conflicten doen vermoeden. Vitale belangen van landen veranderen niet. In de internationale betrekkingen is altijd sprake van evenwichtskunst tussen de belangrijkste spelers. De VS hebben er permanent belang bij dat Rusland niet te dominant wordt in Oost-Europa. Dat belang verandert niet omdat een vastgoedmagnaat het presidentschap overneemt van een jurist.

Onvoorspelbaar

Ten tweede: Trump is niet de eerste Amerikaanse president die aan het begin van zijn ambtstermijn zegt de band met Rusland te willen verbeteren. George W. Bush zocht na 9/11 ook naar een goede verstandhouding met Poetin. In 2008 verzuurde de relatie ernstig door de Russische inval in Georgië. Barack Obama begon zijn ambtstermijn ook met het idee van een reset. Daar is niets van terecht gekomen, want Poetin verdenkt de VS er constant van regime change na te streven.

Ten derde: waarom zou een persoonlijke alliantie van Trump met Poetin stabiel zijn? Trump is onvoorspelbaar, zie zijn recente tweets over een nieuwe nucleaire wapenwedloop. Wat Poetin en zijn inner circle van kleptocraten drijft is eigenbelang. Waarom zouden ze al hun kaarten op Trump zetten? En Trump kan wijzigingen in het internationale beleid niet zomaar opleggen. Er zal weerstand komen. In het congres zitten invloedrijke Republikeinen als John McCain die fel anti-Poetin zijn.

En als er ondanks alle obstakels wel een toenadering tussen de VS en Rusland komt? Dan hoeft dat niet persé slecht voor Europa te zijn. Als die toenadering maar gebaseerd is op realistische uitgangspunten. In tijden van islamitisch extremisme is er geen reden een vijandschap met Rusland te cultiveren. Niemand in Europa heeft belang bij een gewapend conflict in Oekraïne. Als er werkbare contacten ontstaan tussen Washington en Moskou is de situatie in Syrië bovendien beter te managen. Obama was in zijn internationale politiek al meer een realist dan Bush. Met Trump zet die trend zich door.

Een Oekraïense soldaat komt op adem tijdens gevechten met pro-Russische militanten. Een week geleden werden hier bij een offensief van de pro-Russische strijders vijf Oekraïense soldaten gedood. Beeld epa

Hysterie

De hysterie over de vermeende macht van Poetin, en de meme dat Poetin verkiezingen in de VS en in Europese landen naar zijn hand kan zetten, staan in schril contrast met de werkelijke sterkte van Rusland. De Russische economie is in omvang amper 10 procent van die van de VS. De Russische militaire uitgaven zijn een molensteen om de nek van de overheidsfinanciën. Terwijl de inkomsten uit fossiele brandstoffen, de ruggengraat van de Russische economie, sinds 2015 zijn gekelderd. Aan de hybride oorlog in Oost-Oekraïne en de luchtsteun aan Assad heeft de Russische krijgsmacht zijn handen al meer dan vol.

De nationalistische retoriek van Moskou en het ingrijpen in Syrië zijn terug te voeren op één doel: overleving van het regime. Poetin moet naar zijn eigen bevolking toe de illusie van macht in stand houden. Anders ontstaat er ruimte voor interne oppositie. Het regime van Poetin komt in gevaar als Oekraïne militair in het Westerse kamp terecht komt. Daarom probeert Poetin als tegenmaatregel verdeeldheid binnen de Europese Unie te zaaien en nationalistische partijen als het Franse Front National in te palmen.

Duitsland en Frankrijk hebben geen belang bij een permanente confrontatie met Rusland. Laten de Europese landen daarom gezamenlijk aansturen op een compromis, waarbij Oekraïne de status krijgt van neutrale bufferzone tussen het Westen en Rusland. Dat is uiteindelijk voor zowel Washington, Moskou als de EU acceptabel.

Coen de Jong is politicoloog en historicus en deze maand gastcolumnist van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden