column Harriët Duurvoort

Maak van de Wajong weer een leefbaar vangnet

Hoe voelt het, om in de ­Wajong te zitten en alle perspectief op meer verdienen dan het minimumloon, voorgoed kwijt te zijn, vroeg ik op Twitter. Want dat is de consequentie van het voorstel dat staatssecretaris Van Ark heeft voorgelegd aan de Tweede ­Kamer.

Enkele reacties: ‘Enorm zuur en frustrerend. Ik studeer om mij te ontwikkelen en om een baan te vinden waarin ik mijn ei kwijt kan en kan groeien. Maar met het perspectief op enkel minimumloon ga ik mij wel meer afvragen wat het nut is van de investering in mijn studie.’

‘Alsof alles waar ik zo hard voor gestreden heb (een hbo-diploma, werk) voor niets was. Ongelofelijk verdrietig, waardeloos. Ik doe al zo veel meer moeite om verder te komen en als dat dan niks oplevert? ­Gewoonweg deprimerend.’

De Wajong is een voorziening voor mensen die vanaf hun jeugd al door ziekte of handicap arbeidsongeschikt zijn. Wie kan werken doet het. Maar omdat je vanwege je ziekte of handicap altijd bedacht moet zijn op perioden van arbeidsongeschiktheid, is er de Wajong als vangnet. Ook voor degenen die door hun ziekte of beperking helemaal niet kunnen werken.

De ruim 250 duizend jonge mensen met een handicap die onder de verschillende Wajongregelingen vielen, worden nu geconfronteerd met een grote bezuiniging. Het is voor werkende Wajongers nu nooit meer mogelijk meer dan het minimumloon te verdienen. Hoeveel uren ze ook maken en ongeacht op welk ­niveau. Een laagopgeleide verdient dan evenveel als iemand met een universitaire master. Beiden krijgen hun uitkering aangevuld tot het wettelijk minimumloon (bruto zo’n 1.600 euro per maand).

De Wajong is nodeloos ingewikkeld en dwingend aan herziening toe. Er zijn drie Wajongregelingen: de ‘oude’ Wajong, de Wajong 2010 en de Wajong 2015. Vuistregel: hoe ­recenter, hoe schraler. Dat harmonisatie nu gepaard gaat met de zoveelste bezuiniging op jonge gehandicapten is dan ook onverteerbaar. ‘Moet je je voorstellen dat je maximale maandinkomen al vaststaat bij je geboorte, puur door een aangeboren beperking’, stelde Amma Asante, voorzitter van de Landelijke Cliëntenraad.

En dan is er nog een groep jonge mensen met een beperking die met lege handen staat, omdat ze de pech hadden pas 18 jaar te worden na 2015. Want met de Wajong 2015 ging de poort dicht. 90 procent minder jonge mensen met een beperking konden aanspraak maken op Wajong, die alleen nog wordt verleend als volgens het UWV vaststaat dat iemand echt nooit meer kan werken. In de praktijk: jonggehandicapten met zeer ernstige gedragsproblemen of jonggehandicapten die aan bed zijn gekluisterd. De rest moet in het kader van de Participatiewet bij hun gemeente zijn voor een bijstandsuitkering en begeleiding naar werk. Vlak na de wetswijziging klaagde de toenmalige voorzitter van de Landelijke Cliëntenraad al hoever dat systeem ontspoorde. Jongeren met het syndroom van Down, jongeren die halfzijdig verlamd zijn of de verstandelijke vermogens hebben van een 6-jarige: geen Wajong.

Hoe dat in de praktijk uitpakt, schreef een verontwaardigde grootmoeder mij. Wajong werd afgewezen voor haar kleindochter, die klassiek autisme heeft en niet zelfstandig kan functioneren. De arbeidsdeskundige van het UWV die de kleindochter van mevrouw beoordeelde, was weliswaar van mening dat aan de ‘duurzaamheidseis’ was voldaan; De kleindochter zou nooit in staat zijn tot werk. Maar de verzekeringsarts besloot dat ze toch één uur per dag een ‘taak’ zou kunnen doen. Die taak hoefde volgens het UWV geen verband te houden met de arbeidsmarkt. Klassiek autisme was volgens het UWV ‘verbeterbaar’. Geopperd werd dat ze ooit vakken zou kunnen vullen in een supermarkt. Terwijl haar kleindochter elke supermarkt mijdt omdat ze ernstig overprikkeld raakt door de drukte.

Of iemand een bijstandsuitkering krijgt, hangt af van de woonsituatie. Woont iemand bij zijn of haar ouders of een partner met inkomen, dan wordt er gekort of vervalt het recht op bijstand. Veel gemeenten hanteren voor jonggehandicapten dezelfde eisen als voor iedereen in de bijstand, zoals de sollicitatieplicht.

Hoever zakken we als samenleving af als we geen compassie of solidariteit kunnen opbrengen voor degenen die in het leven toch al zo’n zware tik hebben gekregen? Waarom is er geen leefbaar vangnet meer voor jonge gehandicapten? Mensen met een beperking verdienen meer dan levenslange armoede.

Harriet Duurvoort is publicist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden