Opinie Column

Maak tijdens de Spelen van 2020 een gebaar voor Renée Hartevelt

De Japanse kannibaal Issei Sagawa, de moordenaar van Renée Hartevelt in 1981. Beeld Corbis via Getty Images

Na de pijnlijke fouten die in de zaak Anne Faber werden gemaakt, lijkt Justitie inmiddels alles te doen wat het nog kan doen voor Anne Faber en haar nabestaanden. Minister Dekker maakte zijn excuses aan de familie, er is afgelopen woensdag stevig debat gevoerd over wat precies misging, er worden maatregelen getroffen om dat voortaan te voorkomen en de moord is vergolden: Michael P. kreeg 28 jaar gevangenisstraf en tbs.

Hoewel daarmee het verlies niet minder zwaar wordt gevoeld, wordt zo toch een zekere balans en orde hersteld. Dat is kostbaar en allesbehalve vanzelfsprekend. Het Kamerdebat van afgelopen woensdag deed mij denken aan de zaak Renée Hartevelt. En hoe verschrikkelijk anders het toen ging.

Wie volgend jaar als toeschouwer of topsporter naar de Olympische Spelen in Tokio afreist, arriveert in de stad waar Issei Sagawa nog altijd woonachtig is. De inmiddels 69-jarige Sagawa bracht in 1981 in Frankrijk de Nederlandse studente Renée Hartevelt om het leven en zat daarvoor tot op heden geen dag in de gevangenis. De Rolling Stones schreven er een nummer over, maar tot mijn verbazing had geen van mijn collega-advocaten, noch iemand uit mijn vriendenkring, ooit van Renée Hartevelt of van haar zaak gehoord.

De feiten zijn zo dat Theo Hiddema wellicht zou aarzelen voordat hij ze voorlas. Ik ontkom er niet aan kort een beeld te schetsen van de monsterlijke misdaad.

Hartevelt, zo zou je kunnen zeggen, werd slachtoffer van haar vriendelijkheid. Sagawa, haar medestudent in Parijs, had geen vrienden. Hartevelt, die zich dat aantrok, betrok hem bij de groep. Sagawa was op slag verliefd. Op een avond in juni lokte hij haar naar zijn kamer onder het voorwendsel hulp nodig te hebben bij een Duits gedicht, welke taal hij niet machtig was. Toen zij met de rug naar hem toegekeerd het gedicht voorlas, richtte Sagawa zijn jachtgeweer. Ze was 25 jaar. Hij maakte zich daarna schuldig aan de ernstigste zedelijke ontering van haar levenloze lichaam. Vervolgens, en daar was het hem kennelijk allemaal om te doen geweest, at hij verschillende van haar lichaamsdelen op.

Sagawa werd opgepakt en bekende schuld, maar de rechtsgang trof opnieuw zijn slachtoffer. Balans en orde werden niet hersteld. Er kwam geen vergelding, geen gerechtigheid.

Ditmaal trok het privilege van de rijken aan het langste eind. De welvarende vader van Sagawa had zijn zoon al eens eerder van het gevang behoed, in verband met een poging tot een soortgelijk vergrijp. Nu flikte hij dat kunstje weer. Met behulp van zijn vader werd Sagawa, nadat hij in Frankrijk ontoerekeningsvatbaar was verklaard, uitgeleverd aan Japan. Daar werd hij tóch toerekeningsvatbaar verklaard. Volgens de spelregels van het recht kon Sagawa vervolgens niet nogmaals in Japan worden berecht. Na ongeveer dertig maanden in een psychiatrische instelling was hij weer vrij.

Misschien wel het zwartste hoofdstuk van dit verhaal moest toen nog geschreven worden. Sagawa werd een bekendheid in Japan. Hij schreef meerdere boeken waarin hij zijn misdaad - met illustraties en al - tot in detail uit de doeken deed, inclusief opmerkingen over welke lichaamsdelen hij het best vond smaken. Hij werd een graag geziene gast in talkshows, gaf symposia aan universiteiten, maakte pornofilms, waaronder over kannibalisme, en castte daarin meisjes die op zijn slachtoffer leken. Eén daarvan speelde zich zogenaamd af in Nederland; op een filmset met windmolens.

Tijdens de Franse procedure is vanuit Nederland nog het een en ander geprobeerd, maar de nabestaanden hebben bovenal machteloos moeten toezien hoe de herinnering aan hun dochter steeds verder werd besmeurd. In plaats van Sagawa voor zijn gruweldaden te zien boeten, zagen zij hoe hij er een slaatje uit sloeg.

Een mens hoeft niet uitgebreid de theorieën van de grote filosofen te hebben bestudeerd om te weten dat de gerechtigheid hier niet werd voltrokken. “Ieder het zijne geven,” zo was volgens Plato het simpele wezen van rechtvaardigheid. Sagawa kreeg in tegenstelling tot Michael P. ‘het zijne’ niet en zal dat naar verwachting nooit meer krijgen. De vriendelijke Hartevelt en haar nabestaanden kregen evengoed niets van wat zij verdienden.

Ik zeg: aan ons om veertig jaar na dato een nieuw hoofdstuk te schrijven. Ik ben er geen voorstander van om de Japanse gastvrijheid met een heel hoog opgeheven, beschuldigende vinger te beantwoorden. Maar aankomende olympische zomer hebben wij bij monde van Team Nederland misschien wel voor de laatste keer een passend podium, in de woonplaats en bij leven van haar onbestrafte moordenaar, waarop we Renée Hartevelt kunnen eren. Een subtiel protest en eerbetoon. Het is het minste wat we nog voor haar, in de naam der gerechtigheid, kunnen doen.


Mike Soyer is rechtsfilosoof en advocaat

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden