Maak de aanschaf van nieuwe kunst fiscaal aftrekbaar

Geef fiscaal voordeel aan de koper van een gedicht, beeldend werk, compositie, novelle of choreografie.

Spullen van Mata Hari onder de hamer Beeld anp

Het water staat menige Nederlandse kunstenaar aan de lippen, aldus het vrijdag 21 april verschenen advies Versterking van de arbeidsmarkt in de culturele en creatieve sector van de Raad voor Cultuur (RvC) en de Sociaal-Economische Raad (SER). Geen verrassing. Maar het maakt de realiteit pijnlijk zichtbaar. Kunstwerkers verdienen extreem weinig en hebben vaak een slechte rechtspositie. Sociaal onverzekerd werken is schering en inslag en de onderhandelingsmacht van kunstwerkers is zwak.

De SER en de RvC dragen veel oplossingen aan. Van meer crowdfunding, minimumprijzen tot bundeling van krachten gericht op het creëren van een sterkere onderhandelingspositie. Dat is veelal wensdenken. De kans dat een zo pluriforme sector zich weet te verenigen tot vakbondachtige structuren is gering, helemaal in een tijd waarin de belangstelling voor vakbonden gestaag daalt (al sinds 1999, aldus het CBS). En minimumprijzen kunnen averechts werken.

De waarde van het advies is dat het de problematiek inzichtelijk maakt. Erkennen we het belang van de kunstensector voor de samenleving, dan rechtvaardigt dit dat de oplossing uit de samenleving komt (het advies mikt op een gedeelde verantwoordelijkheid van de sector en de overheid).

Ofschoon het niet de panacee is, heb ik een voorstel voor een kleine ingreep door de overheid - het nieuw te vormen kabinet in het bijzonder: iedere burger mag de aankoopprijs van maximaal twee materiële of immateriële, nieuw vervaardigde kunstwerken in aftrek brengen op zijn inkomstenbelasting.

Een korte toelichting op hoofdlijnen. Ongetwijfeld zijn verdere verfijningen nodig.

1. Het gekochte werk moet nieuw zijn, want de kunstenaar van nu moet ermee gebaat zijn. De leeftijd van de kunstenaar moet niet uitmaken. Het gaat om de intrinsieke waarde van het kunstwerk en het feit dat het gemaakt wordt. Het werk moet afkomstig zijn van een beroepskunstenaar, iemand die de inkomsten uit de verkoop van werk als voorna(a)m(st)e bron van inkomsten voor de inkomstenbelasting opgeeft.

2. Het kunstwerk in kwestie hoeft geen object te zijn. Een gedicht, novelle, choreografie of compositie in opdracht doet als kunstwerk niet onder voor een beeldend werk.

3. Wie al regelmatig een kunstwerk koopt, wordt min of meer in staat gesteld een tweede te kopen. Voor wie een kunstwerk te duur is, komt aankoop eerder binnen handbereik. Wie er meer koopt, heeft minder behoefte aan een regeling als deze.

Quirijn Bongaerts

4. De regeling mag geen misbruik faciliteren en dient niet tot subsidiëring van de secundaire handel. Om die reden zou bij latere verkoop over het verkoopbedrag afgerekend moeten worden als ware sprake van inkomsten. Of dit wordt verpakt als inkomen voor de inkomstenbelasting, als een soort overdrachtsbelasting die door eventuele tussenpartijen als veilingen en handelaren moet worden ingehouden laat ik voor nu graag in het midden.

Een beperkt nadeel is de toenemende complexiteit van onze fiscaliteit. Anderzijds is deze beperkt en ook binnen een door de VVD bepleit vereenvoudigd stelsel goed inpasbaar.

De aanpak van culturele giften toont aan dat dit kan werken. PricewaterhouseCoopers schreef in januari 2017 dat de aftrekbaarheid van culturele giften leidde tot meer periodieke giften door particulieren én een hoger totaalbedrag aan schenkingen. De culturele multiplier (aftrekken tegen 125 procent) leidde tot een verdere toename en stimuleerde ondernemerschap in de sector.

Er zijn veel (neven)voordelen: het is concreet; het maakt kunst financieel laagdrempeliger, want tot wel 48 procent goedkoper, én het nodigt kunstenaars en andere betrokkenen uit tot het opzoeken van betalend publiek. Slaagt dit, dan is het budgetneutraal, want leidt het tot meer verkopen van kunst en maakt de kortstondige last voor de fiscus weer ongedaan. Werkt het niet en is het niet budgetneutraal, dan kan de regeling zo weer van tafel.

Quirijn Bongaerts is advocaat en had diverse vrijwillige functies in de culturele sector.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden