Opinie

Luister ook eens naar de Indonesiërs zelf

Het Indonesische perspectief over de oorlog ontbreekt volledig in de Nederlandse discussie.

Mevrouw Paturusi en de heer Monji tijdens de schorsing van de rechtszaak tegen de staat om de executie van duizenden Indonesische mannen in 1947 in Zuid-Sulawesi door Nederlandse militairenBeeld anp

De studie De brandende kampongs van Generaal Spoor van Rémy Limpach doet terecht veel stof opwaaien. Executies, verwoesting, systematisch geweld - het heeft zeventig jaar lang onder de pet gezeten, en nu komt het allemaal naar buiten. Nederland kan eindelijk in het reine komen met het verleden.

De reacties vanuit Indonesië zijn lauw, zeg maar gerust: er is eigenlijk nauwelijks sprake van een reactie. Dat komt, zo weten de critici, doordat de Indonesiërs zelf óók bloed aan de handen hebben: van de bersiap-periode tot de massamoorden van 1965 tot de bloedige onderdrukking van opstanden in bijvoorbeeld Papoea of Oost-Timor.

Eigenlijk zou er in Indonesië óók grootschalig historisch onderzoek moeten plaatsvinden, wordt dan gezegd, bijvoorbeeld door Bart Schut (O&D, 4 oktober), zodat ook dáár de onderste steen boven komt, en ook Indonesië in het reine kan komen met het verleden.

Vervolgens kunnen Nederland en Indonesië zonder taboes over hun gezamenlijke geschiedenis praten en dan... Dan zal alles weer goed zijn.

Zou dat echt zo zijn? Ik heb de afgelopen zeven jaar door Atjeh gereisd, op zoek naar sporen van de Atjeh-oorlog (1873-1942), die andere grote koloniale oorlog waarbij Nederland betrokken was. Executies, verwoesting, systematisch geweld - de oude rapporten uit de Atjeh-oorlog lezen als sjablonen voor het rapport van Limpach over de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog.

Het hedendaagse Atjeh blijkt nog altijd getekend door de strijd met Nederland, op wel honderd manieren die ik van tevoren nooit had kunnen bedenken. De nazaten van de door generaal Van Heutsz gevangen sultan drijven nu een sjofel restaurantje, het door overste Van Daalen ontvolkte binnenland is nog altijd ontvolkt, de strijdliederen over de ongelovige Nederlanders worden nog altijd gezongen.

De gewelddadige bijzonderheden van de strijd zijn zo vaak doorverteld dat werkelijkheid en mythe nauwelijks nog te onderscheiden zijn.

Anton Stolwijk is schrijver van Atjeh - Het verhaal van de bloedigste strijd uit de Nederlandse koloniale geschiedenis.Beeld RV

Dat de Atjeh-oorlog in Nederland grotendeels vergeten is, zorgde in Atjeh voor ongeloof en hier en daar ook wel voor verontwaardiging, maar uiteindelijk toch vooral voor schouderophalen. De roep om excuses, herstelbetalingen of diepgravend historisch onderzoek heb ik zelden gehoord.

'Het is onze oorlog, in ons land; wij hebben een manier moeten vinden om ermee om te gaan', vertelde een geschiedenisdocent aan de Siyah Kuala-universiteit in Banda Aceh me toen ik ernaar vroeg. 'De Nederlanders waren ooit zo arrogant om ons aan te vallen; het zou helemaal arrogant zijn als ze ons na al die jaren kwamen vertellen hoe we met de erfenis van die aanval om moesten gaan.'

Historisch onderzoek verdient per definitie alle lof. Het is nuttig om te weten wat er aan beide kanten precies gebeurd is tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog - overigens wordt precies zo'n onderzoek momenteel uitgevoerd bij het KITLV in Leiden, dus Bart Schut wordt op zijn wenken bediend.

Maar zou het, in het kader van vriendschap en verzoening, niet zinvoller zijn om vooral eens te luisteren naar wat hedendaagse Indonesiërs te zeggen hebben over hun verleden en over hoe ze daarmee willen omgaan? De oorlog vond immers plaats in Indonesië en is in de eerste plaats onderdeel van de Indonesische geschiedenis - maar dat perspectief ontbreekt nagenoeg volledig in de Nederlandse discussie over geweld in Nederlands-Indië.

'Historische navelstaarderij', noemde schrijver David Van Reybrouck die houding ooit, en daar kan ik me alleen maar bij aansluiten.

Anton Stolwijk is schrijver van Atjeh - Het verhaal van de bloedigste strijd uit de Nederlandse koloniale geschiedenis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden