EssayCoronamaatregelen

Logisch, dat chagrijn over de nieuwe regels, we zijn ten slotte gezakt voor het corona-examen

In Overasselt hebben gelovigen mondkapjes in een boom gehangen om genezing te vragen voor zieke familieleden of vrienden. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Chagrijn in bevoorrechte landen om de beperkende coronamaatregelen is heel verklaarbaar, betoogt Olaf Tempelman. Burgers hebben immers niet leren incasseren en improviseren. 

Landen die voor de tweede keer in lockdown gaan, of in semi-lockdown, of in lockdown-light, zijn een nieuw fenomeen – mensen die zich voor de tweede keer een identieke opoffering moeten getroosten, kennen we sinds jaar en dag. Het is een understatement dat hun humeur er zelden op vooruit gaat.

Flink wat mensen die meerdere pogingen deden kilo’s kwijt te raken, kunnen ons vertellen hoe groot hun motivatie was bij het eerste dieet dat ze ooit volgden, en hoe weinig daar van over bleef toen ze aan hun tweede dieet begonnen. De eerste keer anticipeerden ze op lastige momenten en wisten ze dat ze zichzelf dingen zouden moeten gaan ontzeggen – hoe dat precies zou voelen, wisten ze nog niet. Wat ze óók nog niet wisten tijdens hun eerste dieet, was dat het gewenste effect zou uitblijven.

Mensen die zichzelf tijdelijk en eenmalig iets ontzeggen voor hun eigen bestwil, kunnen dat ervaren als spannend of uitdagend. Moet daarna de hele exercitie wegens gebrek aan succes worden herhaald, dan kunnen ze hun toewijding flink voelen haperen. Degenen die voor de tweede keer op dieet gaan of stoppen met roken of een medische behandeling moeten overdoen of dezelfde operatie nogmaals moeten ondergaan, weten precies welk vervelends hen te wachten staat: de zure appel waar ze doorheen moeten bijten, hebben ze al een keer geproefd. Daarbij is elk tweede dieet een hard bewijs dat het eerste dieet is mislukt. Het motto ‘even doorbijten voor je eigen bestwil’ kunnen mensen zichzelf niet meer voorhouden. Wie aan een tweede dieet begint, kan worden bevangen door de vrees dat ook nog een derde en vierde dieet zullen volgen.

Communistisch Europa

Oude inwoners van voormalig communistisch Europa kunnen ons vertellen hoe funest het is als overheden hun ingezetenen herhaaldelijk om precies dezelfde grote offers vragen. In de beginjaren van de communistische regimes waren opvallend veel inwoners bereid zonder mokken urenlang voor voedsel in de rij te staan. Ze waren nu eenmaal bezig een heilstaat op te bouwen, zoals de propaganda het hun dagelijks voorhield. Toen die heilstaat alsmaar geen gestalte kreeg maar de lange rijen en de voedseltekorten bleven, werden mensen en masse bekropen door het idee dat hun ontberingen nutteloos waren. Rijen voor staatswinkels in de latere jaren van de regimes kenmerkten zich door een uitzonderlijk slechte sfeer. Mensen die voorheen opofferingsgezindheid aan de dag hadden gelegd, waren nu alleen nog maar cynisch en chagrijnig.

We hoeven lockdowns in welvarende landen in de 21ste eeuw niet over een kam te scheren met ideologische experimenten uit de 20ste eeuw om de volgende conclusie te trekken: als er iets aan een houdbaarheidsdatum onderhevig is, dan is het wel het goede humeur van mensen die iets vervelends wordt gevraagd. Een examen is een uitdaging, een herexamen is oervervelend. Zeventien miljoen mensen die zich na een voorjaar met een intelligente lockdown veroordeeld zien tot een najaar met een lockdown-light, zijn als scholieren die drie maanden thuis hebben moeten zitten om een lastig examen te halen.

 Aan het begin van de zomer verkeerden ze in de waan dat ze geslaagd waren. Aan het begin van de herfst hoorden ze dat alle zeventien miljoen waren gezakt. Allemaal moeten ze nu gaan blokken voor een herexamen. Hoeveel maanden dat in beslag zal nemen, kan niemand ze vertellen. Hoe groot de kans is dat ze dit covid-examen wel zullen halen, is evenmin bekend.

Poolse slagerij

Dat het chagrijn in menig Nederlandse horecagelegenheid, winkel en sportclub de afgelopen dagen nauwelijks onderdeed voor dat in een rij voor een Poolse slagerij in het midden van de jaren tachtig, laat zich enigszins verklaren. ‘Je hebt amper je leven een beetje terug en dat hele gedoe begint weer van voor af aan’, was een uitspraak die de stemming redelijk samenvatte.

Weinigen dachten de afgelopen maanden dat de coronacrisis achter hen lag, velen verkeerden wel in de veronderstelling dat ze het vervelendste achter de rug hadden en niet binnen de kortste keren ‘terug bij af’ zouden zijn. Het jaar 2020 voorziet zo bezien in een successie van onaangename verrassingen.

Het zorgt ervoor dat ‘corona-chagrijn’ in welvarende en bevoorrechte landen over het algemeen nóg groter is dan in landen waar mensen met grote regelmaat tegenslagen voor de kiezen krijgen – waar ze als het ware getraind zijn in incasseren en improviseren op de korte termijn. Voor mensen die gewend zijn op de lange termijn te denken, is het even lastig om over te schakelen naar de korte termijn als andersom. Wie aan het begin van de tweede lockdown een optimistisch perspectief wil hanteren, kan stellen dat aan onvoorspelbaarheid twee kanten zitten: het kan óók zomaar ineens beter gaan. Over een paar maanden kan alles anders zijn dan nu.

Verder lezen

‘Flattening the curve’ moet nu opeens met een hamer
‘De hamer moet groot genoeg zijn om het virus plat te slaan’, zei premier Rutte. Terwijl minister De Jonge op de persconferentie aangaf dat hij ‘de hamer uit de kast wil trekken’ en ‘landelijk met de hamer wil werken’ om het aantal besmettingen terug te dringen. Hoe zit dat met die nieuwe beeldspraak?

De belangrijkste vragen over de nieuwe maatregelen
Het kabinet kondigde dinsdag ‘stevige’ maatregelen aan voor de komende vier weken. Wat mag nog wel, en wat niet meer? Een paar prangende vragen op een rij.

Wéér die horeca dicht – maar waarom?
Nog geen 5 procent van alle herleidbare besmettingen vindt plaats in de horeca. Toch doet het kabinet de cafés en restaurants tijdelijk dicht, om het virus te keren. Waarom eigenlijk?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden