OP HET TWEEDE GEZICHTAleksandr Grigorjevitsj Loekasjenko

Loekasjenko kan verkiezingen vervalsen, maar de corona-uitbraak laat zich niet wegmoffelen

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Deze week: Belarus’ baas Loekasjenko vervalste vele verkiezingsuitslagen – dit jaar kwam daarbij dat hij corona flauwekul vond.

Aleksandr Loekasjenko, de geplaagde president van Belarus.Beeld Javier Muñoz

In karikaturen uit de Koude Oorlogsjaren waren Sovjet-bazen vaak subtiel als T-27-tanks en diplomatiek als Kirovets K-700-tractoren. In de echte Sovjet-Unie bekleedden zulke mannen zelden hoge posities. Wie daar de top wilde bereiken, moest over diplomatieke en tactische vermogens beschikken – vermogens die ontbraken bij Aleksandr Grigorjevitsj Loekasjenko, kolchozbaas in Belarus, een stierennek met een aangeboren neiging tot commanderen. In de tijd dat Loekasjenko een collectieve boerderij bestierde, werd de Sovjet-Unie bestierd door Joeri Andropov, polyglot, intrigant en manipulator.

Er is wat te zeggen voor de hypothese dat Loekasjenko – in 1954 in de oblast Vitebsk in het noorden van Belarus geboren als zoon van een ongewenst bezwangerd melkmeisje – nooit verder was gestegen dan het middenkader van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie (CPSU) als deze unie in 1991 niet was bezweken. De geschiedenis kan ironisch zijn: een geenszins democratisch aangelegde kolchozbaas schopte het tot president dankzij een kort democratisch experiment na het instorten van de Sovjet-Unie. In 1994 won Loekasjenko voor het eerst en voor het laatst verkiezingen zonder fraude.

Het was de tijd dat Belarus als vele andere voormalige Sovjet-republieken ten prooi was gevallen aan chaos en een acute armoedeval. Corruptie die decennia aan de pijlers van de Sovjet-Unie had geknaagd, tierde weliger dan ooit. Loekasjenko bezat de grootste bek van Belarus en het postuur van een uitsmijter van een nachtclub, en voerde in 1994 het soort campagne dat in de 21ste eeuw in zwang zou raken bij West-Europese populisten. Hij ging tekeer tegen corrupte kongsi’s en beloofde orde op zaken te stellen. 

In juli 1994 nam hij zijn intrek in het presidentieel paleis van Minsk. Met de gevolgen kampen inwoners van Belarus een kwart eeuw later nog steeds. Ze kregen een beetje bestaanszekerheid terug, maar verloren amper verworven vrijheden. Toen later zowel hun Poolse als Russische buren auto’s en iPhones begonnen te kopen en naar Antalya gingen vliegen, moesten zij van hun baas blij zijn dat er in hun betonnen flats werd gestookt.

Loekasjenko liet zich nu helaas niet eenvoudig meer wegstemmen. Rond de eeuwwisseling herwon de oude KGB zijn grip op Rusland. Loekasjenko was niet Poetins ideale zetbaas, maar hij was een buffer tegen democratie en een clowneske bliksemafleider. Met een microfoon voor zijn neus stak hij in mum van tijd de loftrompet over J. Stalin en A. Hitler. Toen de Duitse minister Westerwelle kritisch was over de robuuste baas van Belarus, was die kritisch over diens seksuele voorkeur: ‘Beter dictator dan gay.’ Loekasjenko verdiepte zich ook in lesbianisme en ontwaarde de oorzaak in afnemende mannelijkheid in EU-landen: dankzij ouderwetse mannen met een gezond wodkadieet bleven de vrouwen van Belarus hetero.

Wie weet was Loekasjenko in 2020 niet in zulke moeilijkheden beland als hij – bullebakken hebben zichzelf vaak hoog zitten als dokters – dat gezonde wodkadieet ook niet had voorgeschreven tegen corona. Over covid-19 dacht de baas van Belarus als de dansleraar van Viruswaanzin. Maandenlang was zijn bevolking vogelvrij. Je kunt speculeren dat het feit dat zo veel inwoners dit jaar banger zijn geweest voor corona dan voor hun regime hen na de zoveelste vervalste verkiezingen vleugels heeft gegeven. In 2006, 2010, 2015 slaagde Loekasjenko erin genoeg mensen te intimideren om protesten neer te slaan. In augustus 2020 hoopt de baas dat Minsk snel zal ogen als Praag in augustus 1968: vol Russische tanks.

Meer Op het tweede gezicht

In Brazilië steeg het aantal coronadoden deze week opnieuw explosief. De president van het land, Jair Messias Bolsonaro, vond covid-19 lang net zulke flauwekul as de president van Belarus, maar liep het virus in juli zelf op. Sindsdien verschijnt hij opvallend vaak met mondkapje in het openbaar. In Op het tweede gezicht werd ontdekt dat Bolsonaro aan bijna alle kenmerken voldoet uit boeken met titels als ‘Psychopaten leren herkennen’.

De eerste wereldleider die met het coronavirus op de intensive care belandde, lag ook al op de sofa. Veiligheidsmaatregelen zijn voor bange kleine luitjes, niet voor coryfeeën, was tot ver in maart het coronastandpunt van de Britse premier Boris Johnson. Als zijn helden als Cato de Oudere, Lord Byron of Winston Churchill in coronatijden hadden geleefd, hadden die immers ook niet overal anderhalve meter afstand betracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden