OPINIETHE BIG PICTURE

Lockdown is niet een nieuwe bezetting, overdrijf vergelijkingen met oorlog niet

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Joodse families worden door Duitse soldaten afgevoerd uit het getto van Warschau in april 1943.Beeld AP

Het is tussen twaalf en half een ’s nachts, een man in een zwarte leren jas met een flaphoed op staat in je slaapkamer, er is geschreeuw in huis, iedereen wordt meegenomen.

Je ziet je vriendje met een rugzak langs je raam lopen, soldaten met het geweer aan de schouder voeren hem af, nooit zie je hem terug.

Je wilt niet gepakt worden, in tweeënhalf jaar kom je slechts drie keer buiten.

Je voortvluchtige vader geeft bij de heimelijke begrafenis van je moeder iemand een pistool en vraagt hem te doden als ze gesnapt worden, zodat hij onder folteringen geen onderduikers en verzetsmensen zal verraden.

Hartverscheurend en beklemmend is het.

Nee, laten we in godsnaam een beetje voorzichtig zijn met vergelijkingen tussen deze coronatijd en de oorlog.

Wat hierboven beschreven staat, is een greep uit de oorlogsherinneringen die Sytze van der Zee optekende uit de mond van 72 vrouwen en mannen in zijn boek Wij overleefden  De laatste ooggetuigen van de Duitse bezetting. Hij sprak Joodse overlevenden, frontsoldaten, koeriersters, zonen en dochters van verzetsmensen, dwangarbeiders en collaborateurs. Te lezen is hoe gezinnen uit elkaar werden gerukt, vaders zoekraakten en buren voorgoed verdwenen.

Het boek is een soort historisch pointillisme: de gedetailleerde verhalen van de overlevenden zijn als de stippen op een pointillistisch schilderij. Zet een stap terug en al die stipjes vloeien samen en er ontstaat een rijkgeschakeerd en indringend beeld van het dagelijks leven in de oorlog. Een leven vol wrede willekeur. ‘Het bleek soms veel erger dan ik had gedacht’, zegt Van der Zee vooraf, waarna hij verder zwijgt en uitsluitend de tachtig-, negentig- en honderdjarigen aan het woord laat die het hebben meegemaakt.

Hun belevenissen hebben in deze bijzondere meidagen, 75 jaar na de bevrijding, een nieuwe, onverwachte actualiteit en relevantie gekregen. De Franse president Macron zegt dat we weer in oorlog zijn, nu niet met de Duitsers maar met het coronavirus. Premier Rutte spreekt van de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Op de opiniepagina’s gaat het over de lockdown als een soort bezetting, het verlies van vrijheid en zelfbeschikking, verzet, verklikkers, wegkijkers.

Op een bepaald niveau is de vergelijking met de oorlog begrijpelijk. We voelen ons overvallen, alsof de coronavirussen bij het ochtendgloren vanuit de lucht aan parachutes in ons midden zijn gedropt. Alles is ineens anders, we kunnen niet meer vrij bewegen, zijn bang gepakt te worden door de indringers, verliezen inkomen en zekerheid, weten niet hoelang het gaat duren. Er zijn raakvlakken met het dagelijks leven in de oorlog zoals geschetst door de ooggetuigen van Van der Zee: de angst, de onderlinge argwaan, het vastzitten in het heden. Zelfs is er het verhaal dat het verzet besloot een aanslag op een Duitse munitietrein te plegen op een plek waarbij het dichtstbijzijnde huis werd bewoond door tachtigers, zodat deze oudjes bij de gebruikelijke Duitse represailles zouden worden gefusilleerd en niet het jonge gezin een huis verderop. Het doet denken aan de kwalijke dor-houtdiscussie van nu.

Maar verder is Wij overleefden vooral een aansporing om de vergelijkingen met de oorlog niet te overdrijven. Als een psycholoog in deze krant haar protest tegen alle inperkende coronamaatregelen afsluit met ‘ik geloof dat ik het kampnummer van mijn moeder maar eens op mijn jas ga naaien’, is dat demagogie.

De coronatijd is een beproeving, maar je hoeft niet bang te zijn dat er ineens een man in een zwarte leren jas in je slaapkamer staat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden