Literair werk schrijf je niet op verzoek van de lezers

Bij de goeroes van het ‘nieuwe uitgeven’ gaat het alleen nog om verkopen, niet meer om scheppen.

Mizzi van der PluijmBeeld -

De Nieuwe Tijd is aangebroken in het boekenvak, als we de goeroes tenminste moeten geloven. Die hebben het veel over innovatie en zelfs over De Nieuwe Wereld, waar bedrijven als Amazon, Bol.com, Bookchoice en Storytel heersen. Zij zijn de titanen van de nieuwe tijd – bedrijven die er alles aan doen het de lezer zo makkelijk mogelijk te maken.

En dat is goed, want waarom zou je het de lezer moeilijk maken als het ook makkelijk kan? Ik ben een groot voorstander van alles wat het gemak voor de lezer vergroot, maar één ding lijkt men te vergeten. En dat is iets wat je ook snel over het hoofd ziet wanneer je nog nooit zelf met een schrijver een boek hebt gemaakt, en de boekenwereld vooral overziet via spreadsheets. Als je je vooral bezighoudt met cijfers, ligt de paniek algauw op de loer en zou je je zomaar kunnen vergissen in de vitaliteit van het boek. De vitaliteit die ik in de ogen van een jonge schrijver zie, die een boek moet en zál maken.

De schrijver heeft een kunstwerk in gedachten en probeert zijn ideaalbeeld zo goed mogelijk te benaderen in de maanden, jaren dat hij aan een tekst werkt. En als het goed is, speelt zijn uitgeverij daarbij een rol. Die helpt hem bij het uitbikken van dat ideaal, bij het concretiseren van de eerste ideeën. Bij het scheppen van de ideale schrijfomstandigheden. Bij het op koers houden van het schrijfproces. Bij het redigeren van het eindresultaat.

De uitgeverij hoort de schrijver op alle vlakken te steunen tijdens de zoektocht naar de ideale tekst en pas wanneer dat is gelukt, begint de zoektocht naar de lezer. Toch is het met name dat laatste onderdeel van het uitgeefvak, dat stukje sales, dat in de media keer op keer wordt besproken, terwijl ik stellig geloof dat het eerste stuk evenzeer essentieel is, en niet aan verandering onderhevig.

De grote veranderingen waar de profeten van de Nieuwe Tijd op wijzen, vonden plaats in het commerciële onderdeel van het uitgeefvak: het vinden (en bereiken) van de lezer. De balans is ten onrechte doorgeslagen en er wordt onevenredig veel aandacht besteed aan precies dat onderdeel.

Zeker, er is veel veranderd met de komst van alles wat digitaal is, maar dat geldt niet alleen voor het boekenvak: iedere ondernemer die een knip voor de neus waard is, heeft zich te verstaan met die nieuwe marketingmogelijkheden, nieuwe distributietechnieken, alternatieve verkoopkanalen, veranderende verhouding tussen de ondernemer en zijn klanten. Dat zou geen hogere wiskunde horen te zijn. Een boek verkopen moest je altijd al zo goed mogelijk doen – een schrijver mag dat tenslotte van zijn uitgeverij verwachten.

Er zit een risico aan die nadruk die met name concerns op de veranderingen in het verkoopgedeelte van het uitgeefbedrijf leggen, waaruit voortvloeit: een risico aan het centraal stellen van de lezer. Daarin schuilt immers al een ondertoon van vraaggestuurde productie. Wij zoeken de lezer en bieden hem wat hij wenst.

Maar een literair werk is nooit op verzoek van de lezer te maken. Er geldt in de literatuur maar één uitgangspunt: de verbeelding van de schrijver. Soms zijn er veel lezers voor het eindresultaat, soms minder. In de eerste fase van het uitgeefproces mag dat nooit een overweging zijn, want dan treedt vervlakking op. Het is bovendien juist in het belang van de lezer om hem boeken te bieden die zijn wereld vergroten.

Omdat de nadruk zo vaak ligt op de verkoopwerkzaamheden van de uitgeverij, gaat men te gemakkelijk voorbij aan de redactionele kant. Aan de tijd, de moeite, de liefde, het vertrouwen, de energie en het doorzettingsvermogen van de schrijver, maar ook aan de inspanningen van een redacteur of uitgever, en voor je het weet praat je over content en wordt het nog makkelijker te denken dat een schrijver genoegen moet nemen met 0,01 cent per download. Om de prijs laag te houden. Om de lezer te plezieren.

Een goede uitgeverij heeft evenveel oog voor beide facetten van het vak en waardeert ze navenant. Waarbij voor de schrijver met name het eerste deel relevant is en het tweede deel zo makkelijk mogelijk moet ogen. Daar wil een schrijver niet mee worden lastiggevallen. Natúúrlijk wil hij dat zijn boek verkoopt, maar graag voor een prijs die de inspanningen zo veel mogelijk weerspiegelt. En zonder dat je hem lastigvalt met de manier waarop je dat doet, en hoe ingewikkeld dat allemaal zou zijn.

Als schrijvers dat interessant vonden, gaven ze wel zelf hun boeken uit.

Mizzi van der Pluijm was directeur-uitgever van Atlas Contact. Ze kon zich niet vinden in het beleid van het concern VBK waartoe haar fonds behoorde. Dit artikel verscheen eerder in De Standaard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden