Opinie narratieve armoede op links

Linkse politici kunnen één les trekken uit het fenomeen Baudet: de kiezer wil een groot verhaal

Links kan van Baudet leren dat de kiezer meer wil dan kloppende cijfers, namelijk een inspirerend verhaal, betoogt Maarten Paulusse.

Democratisch Congreslid Alexandria Ocasio-Cortez heeft een ‘groot verhaal’. Beeld AP

Sinds Baudets overwinningsspeech is er een mediatornado vol uilenmemes en verontwaardiging losgebarsten. Maar linkse politici, sta stil in het oog van de storm en reflecteer. Er is namelijk een belangrijke les te trekken uit het ­fenomeen Baudet: grote verhalen ­vertellen werkt.

Baudets epos over een door de linkse elite en migranten verwoeste superieure boreale cultuur heeft weinig raakvlakken met de werkelijkheid, maar de stelligheid ervan slaat aan. Hij trekt er volle zalen mee en de bezoekers zijn laaiend enthousiast, zelfs al zijn ze niet bekend met alle beeldspraak en verwijzingen. Dat komt omdat het de drie basiselementen van een aangrijpend verhaal bevat: het verklaart waar we vandaan komen (de superieure cultuur), waar we nu staan (de ondergang) en waar we heen gaan (de wederopstanding).

Linkse politici lukt het daarentegen al decennia niet om een sluitend en aansprekend verhaal te bedenken met een duidelijk begin, midden en eind. De linkse vertellingen zijn niet alleen incompleet, maar ook rommelig en onaantrekkelijk. Zo is de eerste akte vaak geheel afwezig of bestaat het alleen uit zwarte bladzijden. De tweede akte is meestal een reactief verhaal waarin wordt afgegeven op de uitlatingen van populisten. En de ontknoping, waarin de inspirerende vergezichten geschetst zouden moeten worden, is te vaak een technocratisch vertoog vol beleidstaal en CPB-doorberekeningen. Het is daarom niet vreemd dat steeds meer kiezers voor het einde van de voorstelling het theater uitlopen en uitwijken naar circus Baudet.

Armoede

De narratieve armoede op links is een groot falen met desastreuze gevolgen. Grote verhalen over verleden, heden en toekomst, over wie ‘wij’ zijn als gemeenschap, kleuren namelijk onze blik op de wereld en sturen onze politieke voorkeur. Kerk en zuil voorzagen Nederland lange tijd van zulke grote verhalen, maar deze verdwenen in de tweede helft van de 20ste eeuw. Het verhaal van de socialistische heilstaat verloor in 1989 definitief zijn geloofwaardigheid. De ontstane ideologische en morele leegte werd gevuld door het neoliberale verhaal, waarin individu en vrije markt heilig werden verklaard. Toen ook dat verhaal niet meer aansloeg, lieten de middenpartijen politici als Fortuyn, Wilders en Baudet te makkelijk het narratieve gat opvullen met een populistisch groot verhaal. Vooral de PvdA, die met het ‘afschudden van de ideologische veren’ aangaf geen heil meer te zien in grote verhalen, is dat aan te rekenen.

Tegenwicht

Alleen Jesse Klaver weet sinds kort verhalend tegenwicht te bieden. Ook hij trekt sinds twee jaar volle zalen met zijn uitvoerig geregisseerde ­bijeenkomsten. Hij laat zich daarbij inspireren door een van de grootste politieke vertellers uit de Amerikaanse geschiedenis: Barack Obama. Het is dan ook geen toeval dat alleen GroenLinks grote zetelwinst boekte op links. Toch zal zelfs Klaver nog een dieper, nationaler verhaal moeten vertellen als hij een breder electoraat wil aantrekken. Obama ging verder dan opgestroopte mouwen, teleprompters en autobiografische verhalen. Zijn verhaal vol progressieve vergezichten bevatte namelijk ook een uitgebreide eerste akte. Hij begon bij de founding fathers en schetste vanaf daar de geschiedenis van zijn land als een aaneensluiting van kleine stapjes richting morele perfectie. Ook Bernie Sanders, die de New Deal van Franklin Roosevelt als historisch ankerpunt kiest, kan als ­retorisch voorbeeld dienen.

Historie

In een land van kleine gebaren lijkt het moeilijker om een groot links verhaal op te tekenen. Maar het is zeker niet onmogelijk, en bovendien broodnodig. Schroom bijvoorbeeld niet om te putten uit de succesvolle historie van de Nederlandse sociaaldemocratie en de verzorgingsstaat. Vertel nog veel meer ‘touwtje-uit-de-brievenbus’-verhalen en beschrijf de momenten van solidariteit en cohesie in onze geschiedenis. Citeer desnoods de Romeinse mythologie. Maar vertel eens een groot links ­verhaal.

Maarten Paulusse promoveert aan Heidelberg Center for American Studies.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.