Opinie

Links moet stoppen met dromen

Er bestaan fundamentele verschillen tussen de drie linkse partijen. Dat maakt dat samenwerking alleen op concrete dossiers gevonden kan worden.

SP-leider Roemer, PvdA-leider Samsom en Jesse Klaver, leider van GroenLinks. Foto Freek van den Bergh

Het afgelopen jaar is een hoop veranderd op links: new kid on the block Jesse Klaver nam het partijleiderschap van GroenLinks over, de SP koos met vakbondsman Ron Meyer een nieuwe voorzitter. Onveranderd bleven de bedroevende peilingen van de PvdA. Ook onveranderd bleven de oproepen tot linkse samenwerking. Afgelopen februari riep het PvdA-congres op tot een links stembusakkoord.

Dit weekend is het aan het congres van GroenLinks om een antwoord te geven. Op basis van de ervaring van het afgelopen jaar is het beste antwoord wat mij betreft duidelijk: stop met dromen van linkse samenwerking en steek de handen uit de mouwen op concrete thema's. Welke linkse leider neemt bijvoorbeeld het voortouw voor een gezamenlijk belastingplan dat de economie groener maakt en ongelijkheid aanpakt?

Het is even zoeken naar prominente voorbeelden uit het afgelopen jaar. Recent dwongen GroenLinks, PvdA en SP gezamenlijk af dat de Tweede Kamer een mini-enquête naar belastingontwijking onderzoekt. Maar dat was het dan wel zo'n beetje. De ambitieuze klimaatwet van GroenLinks en PvdA moest het zonder de SP stellen. En tijdens de campagne voor het recente Oekraïnereferendum stonden GroenLinks en de SP lijnrecht tegenover elkaar.

Dit wisselende beeld laat zich deels verklaren door de standpunten van de kiezers van de drie partijen. Onderzoek van de politicoloog Matthijs Rooduijn (zie Socialisme & Democratie van april 2015) wijst uit dat er significante verschillen bestaan tussen de achterban van de drie partijen, met name op het gebied van internationale vraagstukken en het milieu. GroenLinks stemmers kiezen duidelijk voor kosmopolitisme, die van de SP juist ertegen.

Spagaat

De PvdA bevindt zich in een spagaat als het gaat om internationale vraagstukken, wat mogelijk verklaart waarom hun referendumcampagne wat ondersneeuwde. Wat betreft het milieu zijn GroenLinks-kiezers significant groener dan zowel de PvdA en SP.

Dromen van structurele samenwerkingsverbanden doen ook geen recht aan de onderliggende politieke filosofieën van de partijen. GroenLinks kan bijvoorbeeld op heel andere politieke denkers voortborduren dan de PvdA en SP. De verbondenheid van mensen met hun natuurlijke omgeving die Jacques P. Thijsse al zo prachtig illustreerde, de grenzen aan de groei waar de Club van Rome op wees, of de dierenrechten waar de bio-ethiek van Peter Singer voor pleit, allen geven aanleiding tot kritiek op een systeem waar enkel financiële prikkels en economische groei centraal staan.

GroenLinks heeft geen Marx of Domela Nieuwenhuis nodig om te pleiten voor solidariteit en compassie. De verschillen zijn ook terug te zien in de partijfamilies waartoe GroenLinks, PvdA en SP behoren. Politicologen onderscheiden een aantal families, zoals sociaal-democraten, christendemocraten, liberalen en groenen. In Europa zijn deze het makkelijkst terug te zien in de groepen in het Europees Parlement. Als we daarnaar kijken valt meteen op dat GroenLinks, PvdA en SP allen in een eigen Europese groep zitten, respectievelijk Groenen, Progressieve Alliantie van Europese Socialisten en Verenigd Links. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld D66 en de VVD die beiden in de Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa zitten.

Deze fundamentele verschillen tussen de drie linkse partijen verklaren waarom samenwerking eerder gevonden zal worden op concrete dossiers dan op brede programma's. Het politieke debat in Nederland zou erbij gebaat zijn als er geen tijd meer verspild wordt met dromen van linkse stembusakkoorden, laat staan nachtmerries van partijfusies. Veel interessanter is wie de handen uit de mouwen steekt om op concrete dossiers coalities te smeden die de status quo daadwerkelijk veranderen. Belastingherziening is een aangewezen gelegenheid hiervoor. Als Klaver, Roemer of Samsom links leiderschap willen laten zien nemen ze het initiatief voor een gezamenlijk plan dat de belastingen vergroent en ongelijkheid aanpakt.

Jasper Blom is directeur Bureau de Helling (het wetenschappelijk bureau van GroenLinks).