Van gidsland tot hekkensluiterHoe progressief is nederland nog?

Lilianne Ploumen: ‘We zijn nog altijd koploper in vrouwenrechten’

Dolle Mina's demonstreren in 1970 voor het recht op geboortebeperking en abortus.Beeld Hollandse Hoogte / Spaarnestad Photo

Vijftig jaar geleden was Nederland een progressief lichtbaken in de wereld. In een korte serie staat de vraag centraal: is dit nog steeds zo? In aflevering 1 Lilianne Ploumen over de vrouwenemancipatie.

Nederland staat bekend als land dat vrouwen keuzevrijheid biedt bij abortus, waarbij het aantal abortussen laag is dankzij goede anticonceptie en voorlichting. Inmiddels is er jaarlijks een stille mars van Schreeuw voor Leven en posten anti-abortusactivisten steeds nadrukkelijker en soms zelfs intimiderend bij abortusklinieken.

Wordt Nederland conservatiever?

‘Die methode om vrouwen voor een kliniek aan te spreken is overgewaaid uit de Verenigde Staten. Ik zeg: demonstreer hier in Den Haag als je het niet eens bent met die keuzevrijheid, maar val vrouwen zelf op zo’n moeilijk moment niet lastig. Let wel, wij zijn voor de keuzevrijheid van een vrouw, dat is iets anders dan vóór abortus zijn. Daarbij wil ik wel aantekenen dat de anti-abortusactivisten goed georganiseerd en luidruchtig zijn, maar weinig aanhang hebben. Toen een hulpbisschop in 2010 Kamerleden plastic foetuspoppetjes stuurde, was de weerzin groot. Ook de anti-abortusfolder van platform Zorg voor Leven, die deze zomer in het hele land in de brievenbus lag, was niet populair. De #nietinmijngleuf-sticker-actie van Net5-presentator Merel Westrik vond gretig aftrek.’

Bio

Lilianne Ploumen is PvdA-Kamerlid en komt haar werkzame leven lang op voor vrouwenrechten in binnen- en buitenland. Ze won zowel de Aletta Jacobsprijs als de Macchiavelliprijs voor haar initiatief SheDecides. In het vorige kabinet-Rutte (2012-2017) was zij minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. 

De indruk dat het Nederlandse abortusrecht anno 2020 onder druk staat, klopt niet?

‘Je moet opletten dat verworven rechten niet worden ingeperkt of afgepakt, zeker vrouwenrechten lopen dat risico. Er waren de afgelopen tijd uitspraken van Thierry Baudet en van Kees van der Staaij, die zich gesterkt voelen door dit soort inperking van keuzevrijheid in de VS. Toch is er politiek nu geen reden tot zorg, maar we zien wat in andere landen gebeurt en daarom ben ik zeer alert. 

‘Deze zomer zijn in de Kamer twee moties ingediend. De motie-Ellemeet, mede-ondertekend door mij namens de PvdA en door de VVD, SP en 50plus, die vraagt of de politiek ‘pal staat voor het beschermen van dit verworven recht’. Die motie is aangenomen met 123 stemmen voor, 27 tegen: een solide meerderheid. De motie-Van der Staaij, ook van 11 juni, die de arts wil verplichten een vrouw al bij het eerste gesprek op ‘alternatieven voor abortus te wijzen’, is met 142 stemmen verworpen.’

Begin jaren 70 pleitte Joke Smit voor ‘een land waar vrouwen willen wonen’. Op een schaal van 0 tot 10, wat geeft u Nederland nu?

‘Nederland is voor vrouwen absoluut zo’n land, ik geef het een 8, soms een 9. Dat cijfer was in de jaren zeventig lager wat mij betreft, meer een 6, nee, een 6-. De positie van vrouwen is fundamenteel verbeterd, bijvoorbeeld met de Wet op gelijke behandeling van mannen en vrouwen uit 1980. 

‘Ook zijn vrouwen massaal gaan werken en streven mannen op onderwijsniveau voorbij. Dolle Mina heeft al in 1970 met de actie Baas in eigen Buik abortus op de kaart gezet. Hoewel de katholieke KVP in die tijd nog sterk was, denk aan minister Van Agt die in 1976 de Bloemenhovekliniek wilde sluiten, is sinds 1984 de Wet op zwangerschapsonderbreking van kracht. We waren hiermee echt een koploper met vrouwenrechten.’

Nederland zakte onlangs elf plaatsen op de ranglijst van gendergelijkheid van het World Economic Forum, naar plaats 38.

‘Een treurig bericht. Al kwam het omdat het andere landen beter gaat, dat wij achteruitgaan omdat we stilstaan, is jammer. Bij handelsmissies kwam ik als minister in Aziatische landen. Vaak zat ik tegenover een vrouwelijke minister met een delegatie die zeker voor de helft uit vrouwelijke ceo’s bestond. Aan mijn kant: vaak louter mannen. Vrij genant. Vaak ook was men verbaasd dat zo weinig Nederlandse vrouwen economisch zelfstandig waren. In de Kamer zitten minder vrouwen dan in 1985: ook genant. Net als de loonkloof bij man en vrouw: het mag bij wet niet, hij bestaat wel.’

Minister Wiebes betoogde onlangs dat onze deeltijdcultuur moet veranderen, verwijzend naar zorg en onderwijs. Kortom, vrouwen moeten meer werken. Het CNV wil een werkweek van 30 uur. Wie is hier progressief?

‘Wiebes’ uitspraken zijn niet in orde, hij geeft vrouwen de schuld van de haperende economie. Let wel: vanuit zijn neoliberale groeidenken. Je kunt je ook afvragen: groei naar wat? Ik ben voor een breder welvaartsbegrip. Dat we in Nederland deeltijd kunnen werken en keuzevrijheid hebben, vind ik een groot goed. 

‘Dat vooral vrouwen in deeltijd werken, is het gevolg van keuzes. Wiebes’ verhaal is er een van niet verder kijken dan je neus lang is, hij vermijdt het debat hóe die keuzes tot stand komen. In de jaren ’70 en ’80 maakten vrouwen het persoonlijke ‘politiek’. Nu wordt het politieke persoonlijk gemaakt: man en vrouw mogen het zelf uitzoeken aan de keukentafel.’

Gelden we internationaal nog als progressieve natie?

‘Mijn ervaring in de Verenigde Naties is dat Nederland nog altijd koploper is in het agenderen van vrouwenrechten, van zelfbeschikkingsrecht en goede seksuele voorlichting.’

Na Trumps aantreden in 2017, richtte u SheDecides op. Waarom?

‘Al in de aanloop naar de verkiezingen had Trump gezegd dat hij steun zou zoeken bij conservatieve christenen. Daarmee was het pleit beslecht: zij zijn fel tegen keuzevrijheid, ProChoice in de VS. Daardoor zouden buitenlandse organisaties die bezig zijn met seksuele voorlichting en veilige abortussen, miljoenen dollars subsidie verliezen. Dus toen Trump won en direct de daad bij het woord voegde, heb ik zitten piekeren hoe we die geldstroom op gang konden houden.

‘Toen besefte ik dat ik als minister iets moest doen. Een slimme ambtenaar verzon de aansprekende leuze ‘SheDecides’. Mijn Belgische collega stelde voor een conferentie in Brussel te beleggen. In 2017 ontstond in no time een internationale beweging van inmiddels meer dan tachtig landen terwijl er 400 miljoen euro isopgehaald. Tot in Tanzania rijden nu busjes rond waarop in het Swahili staat: ‘Zij beslist’. Ik ben trots op deze burgerbeweging voor seksuele voorlichting en -vrijheid.’

Wat nog te doen voor een 10?

‘Er zitten nog taaie vooroordelen in onze hoofden en maatschappij. Die moet je actief tegengaan. Binnenkort komen we naar IJslands model met maatregelen waarmee de bewijslast bij de loonkloof verschuift van de werknemer naar de werkgever.

Werk en debat te over, maar waar is de vrouwenbeweging?

‘De vrouwenbeweging bloeit en is veel diverser dan voorheen, daarin zie ik grote vooruitgang. Er gebeurt van alles, zoals de Bovengrondse die buddy’s organiseert voor vrouwen die een abortus krijgen, slutshaming is op de agenda gezet, maar ook het Clara Wichmann-instituut is nog altijd zeer actief. Ik ben veel optimistischer dan tien jaar terug.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden