180 graden Lilianne Ploumen

Lilianne Ploumen: ‘Als een staat tekort schiet, heeft de internationale gemeenschap een verantwoordelijkheid om bij te springen’

Voormalig minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en PvdA-Kamerlid Lilianne Ploumen (56) veranderde van mening over ingrijpen in het buitenland.

Lilianne Ploumen. Beeld Ivo van der Bent

Oude standpunt

‘Het Westen moet zich niet bemoeien met conflicten in het buitenland. Interventies leiden tot niets goeds. Ik ben in 1962 geboren, en groeide op midden in de Koude Oorlog in de tijd dat de VS en Rusland hun invloedssfeer wilden uitbreiden. Ingrijpen door het Westen had vreselijke gevolgen: In Latijns-Amerika leidde het tot regimes van militaire dictators, in Vietnam tot een verscheurd land waar veel mensen het leven hebben gelaten. Ik vond dus dat het Westen met z’n handen af moest blijven van andere landen. En dat landen zelf hun problemen moesten oplossen, zelf verantwoordelijk waren voor hun eigen toekomst en het best wel af konden zonder de bemoeienis van het imperialistische Westen. De bemoeienis van het Westen en de VS vond ik totaal arrogant, gericht op eigenbelang, en een bescherming van het superkapitalisme. Nederland moest daar weg van blijven.’

Het kantelpunt

‘De genocide in Rwanda in 1994 greep mij enorm aan. Ik zat huilend voor de televisie. Ik voelde me machteloos maar was ook boos. In Rwanda had het Westen en de internationale gemeenschap een kans gehad om de genocide te helpen voorkomen maar die kans is niet benut. De roep om versterking werd genegeerd en terzijde geschoven. Dat heeft geleid tot een van de verschrikkelijkste rampen uit de geschiedenis waar bijna 800 duizend mensen zijn vermoord. Verschrikkelijk.’

Nieuwe standpunt

‘Je kunt niet achterover leunen. Als een staat zijn eigen burgers niet beschermd, heeft de internationale gemeenschap een verantwoordelijkheid en de plicht na te gaan wat er gedaan kan worden. Het Westen moet niet passief toekijken. Het zijn vaak onschuldige mensen die het slachtoffer worden. Toen ik minister was vond ik dat een van de grootste verantwoordelijkheden: wat kan Nederland doen om te zorgen dat mensen worden beschermd?

‘Je kunt je niet opsluiten in je eigen comfortabele leven. Soms wordt de wereld gegijzeld door het kwaad, dat mag je niet laten gebeuren. Een land als Nederland, dat veel te bieden heeft aan de wereld, moet zich dus altijd actief opstellen. Het mag daarbij niet alleen om eigenbelang gaan. Dat zogenoemde realistische buitenlandbeleid vind ik nog steeds lamzakkerig. Het gaat erom dat Nederland een verantwoordelijkheid heeft mensen te beschermen die er niets aan kunnen doen dat ze nou eenmaal in zuid-Soedan zijn geboren.

‘Het bijzondere was dat ik als minister niet machteloos voor de televisie zat te kijken en dacht: ik wou dat iemand eens iets deed. Ik had de mogelijkheid of de kans om dingen te doen. Niet dat dat altijd tot een oplossing leidde. Soms was de conclusie dat we niets konden doen. Zoals in Burundi, waar we niet konden voorkomen dat de president via een referendum probeerde langer aan de macht te blijven waarna een golf van geweld ontstond. We hebben van alles geprobeerd, maar hij hield zijn poot stijf. Daar heb ik me met pijn in het hart bij moeten neerleggen.’

Lilianne Ploumen. Beeld Ivo van der Bent

‘Een goede interventie tijdens mijn ministerschap was in Mali in 2012. Als de internationale gemeenschap niet had ingegrepen dan was het noordelijke deel van Mali overlopen door jihadisten. Zo’n VN-missie leidt niet van de ene op de andere dag tot een totale oplossing maar tegelijkertijd was het wel onze plicht de mensen die in Noord-Mali wonen te beschermen tegen Al Qaida in de Islamitische Maghreb.

‘Ook de Nederlandse bemoeienis in Afghanistan is goed geweest. In Kunduz is er nu een opleiding voor vrouwelijke advocaten en vrouwelijke politieagenten. Als de internationale gemeenschap het daar op zijn beloop had gelaten, was dat nooit gebeurd. We schrikken terecht vaak terug voor geweld. In Afghanistan is Nederland betrokken geweest bij gevechtshandelingen maar dat was ter bescherming van de vrijheid. Het kon niet anders, vind ik.

‘Toch zie je nu in Myanmar hoe moeilijk het soms ook kan zijn om iets te doen. Een genocide tegen de Rohingya’s heeft al plaatsgevonden terwijl we allemaal wisten wat daar gebeurde. China wil niet dat er wordt ingegrepen vanwege economische belangen, en dus zal de VN Veiligheidsraad niets doen. Dat is een grote teleurstelling. Zelfs als het gaat om het beschermen van mensen krijgt de geopolitiek nog steeds de overhand.’

Het effect

‘Het is gemakkelijker zwart-wit te denken, ik ben nu meer bezig met afwegingen en dilemma’s. Ik vond het een grote verantwoordelijkheid om minister te zijn, want ik vond dat je het maximaal moest gebruiken om het goede te doen. Het goede doen is soms niet zo zwart-wit.

‘Ook als Kamerlid blijf ik me verantwoordelijk voelen. Nu bijvoorbeeld voor Myanmar. Voor veel mensen is dat land ver van hun dagelijkse leven. Ik ben er naartoe gegaan om in ieder geval te zien hoe die vluchtelingen het hebben en erover te vertellen. Dat is nogal magertjes, dat geef ik helemaal toe maar soms is aandacht vragen het maximale dat je kunt doen. Maar dat moet je dan ook wel doen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden