Opinie

Liever een meerderheidskabinet

Als de politiek nu geen meerderheidskabinet weet te vormen, versterkt ze de roep om stelselwijziging.

Mark Rutte met scholieren op Binnenhof.Beeld Freek van den Bergh/VK

Laagdrempelige entree in het parlement op basis van evenredige vertegenwoordiging wordt in ons land gekoesterd, en vanuit democratisch oogpunt is dat heel goed. We moeten dan wel op de koop toe nemen dat onze grote partijen geleidelijk kleiner kunnen worden en de noodzaak om veelpartijencoalities te vormen navenant groter.

Dat betekent steeds minder kunnen nemen en steeds meer moeten geven, ook op thema's die voor kandidaat-coalitiepartners cruciaal zijn. Maar zonder de bereidheid daartoe wordt ons land onbestuurbaar, zeker als de trend van partijpolitieke versnippering zich verder doorzet.

Dat maakt de verantwoordelijkheid van de politiek om bruggen te slaan extra groot. Als democratisch gekozen volksvertegenwoordigers er nu niet met elkaar in slagen een zeewaardig meerderheidskabinet te realiseren, maken zij niet alleen hun allereerste opdracht niet waar maar maken zij - juist omdat het in de toekomst vermoedelijk niet simpeler wordt - de roep om stelselverandering sterker.

Zoals het instellen van een kiesdrempel, het - staatsrechtelijk ingrijpender - invoeren van een districtenstelsel, of - niet minder vergaand - een redesign van het systeem van partijpolitieke vertegenwoordiging.

André KnottnerusBeeld Martijn Beekman

Maar hoe dan ook, men zal er nu op basis van de voorliggende verkiezingsuitslag op een goede en vooral ook vertrouwenwekkende manier uit moeten komen. Dat is niet alleen een testcase voor de kwaliteit waarmee het politieke ambacht wordt ingevuld, maar is vooral nodig om de grote langetermijnkwesties waarvoor wij allen staan gedegen aan te vatten.

Om dat consistent te kunnen doen en lang genoeg te kunnen volhouden is een meerderheidskabinet veruit de beste optie. Dat kan desnoods van start gaan met afbakening van een aantal cruciale 'vrije' kwesties waarover men het (nog) niet eens kan worden, en waarbij de inbreng van niet-coalitiepartijen van bijzonder belang is. Het is dan transparant de geconstateerde verschillen van inzicht met besproken beleidsopties goed te beschrijven, ter voorbereiding van het parlementair debat.

Dat is een stuk beter dan een minderheidskabinet, waarbij op straffe van instabiliteit álle beleidsthema's de facto vrije kwesties worden en de consistentie en coherentie van beleid wel erg op de achtergrond raken.

Het is ook veel beter dan het onverrichter zake oproepen tot een herhaalde stembusgang. Zeker met de vele juichende partijleiders na de recente verkiezingen vers in het publieke geheugen zal dat het vertrouwen in politiek en politici niet ten goede komen, en er is ook geen enkele garantie dat dit - als dat al het doel zou moeten zijn - een gemakkelijker werkbare situatie zal opleveren.

Ook de eventuele hoop van sommigen dat 'herkiezingen' voor hen gunstiger zouden kunnen uitpakken, zou daarvoor een twijfelachtige motivatie zijn. Het zou bovendien een riskant precedent opleveren in de richting van het al te snel inruilen van een lastige verkiezingsuitslag voor een andere.

André Knottnerus is hoogleraar aan de Universiteit Maastricht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden