Columnibtihal jadib

Lieve mensen, een heuglijke mededeling: we moeten een ernstig debat voeren over humor

- Beeld -
-Beeld -

Lieve mensen, ik heb een heuglijke mededeling: we moeten een ernstig debat voeren over humor. Met verdieping en nuance bovendien. Zo luidt de opdracht van ene heer Dick Zijp, een humoronderzoeker aan de Universiteit Utrecht. Jazeker. Ik las zijn opiniestuk in deze krant (O&D, 14 juli) en barstte in tranen uit.

Van geluk uiteraard, want de mens die geconfronteerd wordt met een zuivere waarheid weet dat hij nimmer meer hoeft te dwalen. De edele heer doceerde in zijn stuk dat ‘humor altijd is verbonden met macht’ en dat ‘macht ongelijk is verdeeld’. Hij waarschuwt voor het misverstand dat er grappen kunnen worden gemaakt over minderheden omdat die nou eenmaal onmachtig zijn. Zulke mensen zijn niet in staat een grap te pareren aangezien een goede repliek ‘behoorlijk wat cultureel kapitaal’ vereist. Dat hebben die verdraaide minderheden natuurlijk niet.

De lolbroekwetenschapper alarmeert: ‘Iedere maand staat er een schrijver of humorist op die beweert dat we nergens meer grappen over kunnen maken. De huidige situatie heeft alle trekken van morele paniek. Het zijn desondanks steevast BN’ers en opiniemakers met een groot podium die zich bedreigd voelen door ‘woke’ activisten en zich opwerpen als ridders van het vrije woord. […] Dat debat wordt echter in de kiem gesmoord als elke uiting van kritiek of protest wordt weggezet als censuurpoging of uiting van overgevoeligheid. Laten we ophouden met die morele paniek over humor, en een serieus en inhoudelijk debat voeren over zijn kracht en beperkingen.’

Paniek

Ik was mij niet bewust van de paniek waarin wij kennelijk verkeren, goddank heeft Zijp me erop gewezen. Laten we elkaar vasthouden en bidden. Het is in tijden als deze zoeken naar woorden van troost. Nu ligt het niet op mijn weg dergelijke woorden te verschaffen; ik ben slechts een machteloze minderheid.

Toegegeven, er zijn dagen dat ik mijn Marokkaanse achtergrond dreig te vergeten, maar gelukkig zijn er altijd mensen als Zijp om mij te herinneren aan mijn marginale positie. En toch kan ik zijn oproep niet weerstaan. Trouwens, we zitten sowieso ruim in de tijd nu de vakantieplannen zijn verknoeid door een meneer met grappige schoenen.

Humor gaat niet over verhoudingen tussen machthebbers en machtelozen, het is juist een bevrijding daarvan. Los van wie je bent en waar je staat: wanneer je om jezelf kunt lachen of over een ander een grap kunt maken, verlaat je de hiërarchische verhoudingen.

Een goede grap maakt een baas sympathiek en toegankelijk, terwijl een ondergeschikte zichzelf laat zien en een plaats in de ruimte opeist. In humor vinden mensen herkenning en zien zij een persoonlijkheid die zich niet laat definiëren door sociale structuren.

Pijn als uitgangspunt

Het sensitiviteitsdenken dat steeds verder in de samenleving lijkt door te sijpelen, benadert minderheden als slachtoffers. Het neemt hun pijn als uitgangspunt bij de vraag wat er nog gezegd mag worden. Dat lijkt mij een vreemde oplossing, aangezien je pijn niet wegneemt door minder tegen elkaar te zeggen.

Humor is een teken van zelfvertrouwen en creativiteit. Het bevrijdt, verrast, geeft lucht en is bovendien gewoon leuk. De enige beperking toont zich wanneer verkeerde handen ermee aan de haal gaan; er schijnen mensen op deze planeet rond te lopen die in het geheel niet beschikken over een gevoel van humor.

Het is nauwelijks voor te stellen, maar ze bestaan echt. Dat soort lieden hebben trouwens opvallend vaak een nóg lagere pijngrens dan minderheden. Tel uit je winst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden