Lieke Marsman: 'We moeten niet individiueel, maar als collectief de klimaatcrisis aanpakken'

180 graden

Schrijver en dichter Lieke Marsman (1990) veranderde van mening over de aanpak van het klimaatprobleem.

Lieke Marsman: 'De drempel om te demonstreren wordt steeds lager voor me.' Foto Ivo van der Bent

Oude opvatting

'Als ik iets tegen het klimaatprobleem wil doen dan moet ik aanpassingen doen in mijn eigen leven. Zolang ik als individu met het vliegtuig op vakantie ga, af en toe vlees eet en mijn afval niet scheid, moet ik verder mijn mond houden. Het is hypocriet als ik zeg dat auto's vervuilend zijn of dat de kolencentrales dicht moeten, want ik draag zelf ook bij aan de vervuiling van de aarde met mijn rijbewijs en vliegvakanties.

'Omdat je in onze maatschappij continu als individu wordt aangesproken vond ik het volkomen logisch dat je ook als individu het klimaatprobleem aanpakt. Als ik boodschappen ging doen, dacht ik: ik moet het biologische brood kopen want dat is beter voor alles. Tegelijkertijd voelde ik me constant schuldig en machteloos. Ik had steevast het gevoel dat ik niet genoeg deed. Ik recyclede wel mijn flessen maar ook niet altijd. Ik at niet vaak vlees maar als ik het dan een keer deed, voelde ik me zo slecht dat ik er bijna door werd verlamd. De hoofdpersoon in mijn boek Het tegenovergestelde van een mens zegt ook: 'Ik voel me schuldig, ik weet niet waar ik moet beginnen, ik had allang begonnen moeten zijn, en mijn schuldgevoel verlamt me. Ik voel me als iemand die haar rekeningen maar niet meer openmaakt - dag na dag laat het klimaat een ongeopende brief achter op mijn deurmat. Je bent te laat! zal er staan als ik de post toch open.'

Het kantelpunt

'Nadat mijn boek was uitgekomen, begon ik in te zien dat het idee dat je als individu verantwoordelijk bent voor de klimaatcrisis nergens op slaat. Tijdens het schrijven was ik vooral met mezelf in gesprek, maar sinds het in de winkel ligt, word ik over het onderwerp bevraagd in interviews en heb ik het erover met vrienden. Ook een artikel in The Guardian 'Neoliberalism has conned us into fighting climate change as individuals' van Martin Lukacs was een eyeopener. Zolang je niet voor een bedrijf als Shell werkt of in een kabinet zit dat veel te weinig doet voor het milieu, heb je persoonlijk geen schuld aan milieuproblematiek. Je bent waarschijnlijk helemaal geen grootgebruiker, je zit vast in een systeem dat je niet hebt bedacht. Ik zou bijvoorbeeld dolgraag alleen maar producten willen kopen waar geen plastic omheen zit, maar dat kan praktisch gezien gewoon niet.'

De nieuwe opvatting

'We moeten als collectief de klimaatcrisis aanpakken. Het neoliberalisme heeft ons in de individuele aanpak gemoffeld die niet werkt. Terwijl je als individu druk bezig bent om zo groen mogelijk te leven, maakt een bedrijf als Shell die inspanningen meteen weer ongedaan. Veel van die bedrijven zien de roep om meer groene energie bovendien vooral als marketing-mogelijkheid, met het zogeheten greenwashing tot gevolg. Volgens het artikel in The Guardian zijn honderd bedrijven verantwoordelijk voor 71 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Alles draait om winstmaximalisatie en aandeelhouders, terwijl de grens van wat de aarde aankan allang is bereikt. Alleen grote bedrijven en regeringen kunnen beslissingen nemen die zoden aan de dijk zetten. Goed voorbeeld: sinds wettelijk is ingevoerd dat plastic tasjes 10 cent kosten, is het verbruik van zulke tasjes met 80 procent afgenomen. Dat is fantastisch. Jij en ik kunnen dat soort beleidsmaatregelen niet nemen.

'We houden politieke leiders altijd verantwoordelijk voor wat ze gedaan hebben, maar in het geval van klimaatverandering gaat het er meer om wat ze de afgelopen jaren níét gedaan hebben.'

Het effect

'Doordat ik mij als individu niet meer schuldig voel over de opwarming, voel ik me energieker om er wél iets tegen te doen. Ik werd verlamd door dat schuldgevoel. Maar als je het laat gaan, betekent dat niet dat je zeven dagen per week plofkip zit te eten. Integendeel. Nu heb ik fut om meer moeite te doen, vaker vegetarisch te eten, nog meer bezig te zijn met klimaatverandering in mijn werk. Omdat ik meer in het collectief geloof, ben ik actiever geworden in GroenLinks, waar ik voorheen slechts slapend lid van was. Ook de drempel om te demonstreren wordt steeds lager voor me. In mijn volgende boek wil ik verder gaan op het thema van de klimaatcrisis en daarbij ook het neoliberalisme en het systeem erachter aankaarten. Om mensen in beweging te krijgen. Al blijf ik ermee worstelen dat het klimaat zo ongrijpbaar is en zo weinig tot de verbeelding spreekt. Ik hoop dat het me toch lukt het invoelbaar te maken.'

Meer over