'Lidstaten EU moeten soeverein blijven'

Inperking van de soevereiniteit van schuldenlanden leidt tot een totalitair Verenigde Staten van Europa.

Zo nu en dan laat de Europese politieke elite eens aan ons, onnozele burgers van de Europese Unie, doorsluimeren op welke weg we ons werkelijk begeven. Het zijn zeldzame momenten waarop we door de sluier van het abstracte project 'Europese integratie' mogen kijken.

Klootjesvolk
Een dergelijk moment deed zich eind jaren negentig voor, toen de Franse oud-president Valéry Giscard d'Estaing ons verried dat de politieke elites van Europa tientallen jaren voorliepen op ons gewone sterveling. De elites waren namelijk reeds lang overtuigd van de noodzaak van de vorming van een Europese politieke unie, maar het zou nog even duren alvorens het klootjesvolk dat ook zou inzien.

Het Nederlandse en Franse volk volgden in 2005 nog in die zin het 'patroon van Giscard' door het basisdocument voor de vorming van een dergelijke unie, een grondwet, in volksraadplegingen af te wijzen. Vervelend voor de Brusselse bureaucraten wanneer democratie niet het gewenste resultaat oplevert. Vindingrijk als ze soms zijn, kwamen ze vervolgens met het Verdrag van Lissabon op de proppen, de oude grondwet versie 2.0, zullen we maar zeggen. Voor de zekerheid maar niet via referenda laten goedkeuren, want we laten 'ons' feestje toch niet een tweede keer verpesten door lastige kiezers?

Hoezo soevereiniteit?
We kabbelen rustig verder op weg naar het einddoel. Terwijl 'Brussel' de lidstaten van de EU in tijden van crisis vraagt de broekriem aan te halen, verhoogt het de eigen budgetten stevig. Aldus wordt de financieel-economische macht langzaam maar zeker aan de nationale soevereiniteit onttrokken, een ontwikkeling die gestut wordt door het voornemen nationale budgetten voor te laten leggen aan de Europese Commissie, het Politburo van de EU (waarover dadelijk meer). Tegelijkertijd spuwen de bureaucraten meer wetten, bepalingen, richtlijnen en regels over ons uit dan we ons realiseren. In het grootste EU-land, Duitsland, wordt al meer dan 80 procent van de wetgeving door Brussel voorgeschreven. Hoezo is er dan eigenlijk nog sprake van soevereiniteit van natiestaten?

Slechts sporadisch worden we geïnformeerd over de vooruitgang, als je dat al zo mag noemen, op weg naar de vorming van een Verenigde Staten van Europa (VSE). Afgelopen weekend deed de Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker in zijn hoedanigheid van voorzitter van de eurozonegroep een Giscard d'Estaing. In een interview met het Duitse weekblad Focus klapte hij uit de school door te stellen dat de Grieken weliswaar vergaande financiële steun konden verwachten - de teller staat tot nu op liefst 65 miljard euro -, maar dat in ruil daarvoor Athene moet rekenen 'op een drastische inperking van de soevereiniteit'. Griekenland als een politiek en financieel Kosovo.

Bodemloze put
De Griekse schuldenproblematiek is reëel, de oplossing van Brussel echter niet. Juncker beweert in het gewraakte interview dat het hulppakket de Griekse economie een 'conjunctuurimpuls' zal geven, maar de markt zal daar anders over oordelen. Maatregelen als schuldsanering en/of het uit de euro stappen van Griekenland en de herinvoering van een sterk gedevalueerde drachme bieden veel meer perspectief dan het geld storten in een bodemloze put en het wurgen van de Griekse economie door astronomische bezuinigingen.

Weet men dat in Brussel dan niet? Vast en zeker wel - zo geringschattend mag men niet denken over de Brusselse bureaucraten. Er schuilt een levensgevaarlijke adder onder het gras in de vorm van het inperken van de Griekse soevereiniteit zoals bepleit door Juncker. U mag er vergif op innemen dat het hulppakket de Grieken niet uit de brand zal helpen. Wat volgt, in geval van het (zekere) Griekse falen, op het inperken van de soevereiniteit? U mag drie keer raden.

Griekse schaap

En precies daar moet het om te doen zijn. Als het Griekse schaap over de dam is, zullen het Ierse, Portugese, Spaanse en mogelijk ook Italiaanse volgen. Wat is namelijk het grootste obstakel op weg naar een Europese politieke unie? Juist: de soevereiniteit van de 27 lidstaten. Hef die in tenminste een aantal lidstaten op en de weg naar de vorming ervan is vrij. De nationale soevereiniteit is in de achterliggende decennia al sterk uitgehold, nieuwe stappen daartoe worden nu en in de komende jaren gezet. Sommige zijn duidelijk zichtbaar, zoals de door velen bepleite meerderheidsbesluitvorming in de EU - het afschaffen van het vetorecht van iedere lidstaat -, anderen minder duidelijk, zoals de inperking van de Griekse soevereiniteit.

Nu zult u zeggen, wat is er nu zo slecht aan een politieke unie die uitmondt in een Verenigde Staten van Europa (VSE)? Kranten staan vol van de voordelen daarvan, maar slechts zelden hoort men iets over de manifeste nadelen ervan. Roepen we in herinnering dat Friedrich Hayek in zijn beroemde essay The Road to Serfdom (1943) al schreef dat natiestaten de beste garantie vormen tegen dictatuur, dan wordt het evident welk gevaar hier op de loer ligt. De voormalige Sovjet-dissident Vladimir Bukovski, die twaalf jaar in psychiatrische inrichtingen en werkkampen doorbracht vanwege zijn strijd voor vrijheid, heeft al eens gewezen op de totalitaire gevaren die een VSE in zich herbergt. Hij wees ook op een aantal opvallende gelijkenissen tussen de EU en de voormalige SovjetUnie, het rijk van het kwaad, en spreekt van het gevaar dat de EU zal ontaarden in een EUSSR.

Nieuwe dictatuur

Een Politburo heeft de EU al, in de vorm van de Europese Commissie (ministers heetten in de Sovjet-Unie volkscommissarissen), een ja-knikkende Opperste Sovjet in de vorm van het Europees Parlement is ook reeds voorhanden, net als een proto-KGB (Interpol) en een zogenaamd democratische grondwet (het Verdrag van Lissabon). Zoekt u maar op YouTube onder Bukovski en EUSSR.

Is dat de kant die we op willen in Europa? Die van een nieuwe dictatuur? Dan is het hoog tijd de feiten onder ogen te zien en ons te realiseren dat de oplossing niet ligt in meer, maar juist in minder Brussel, in minder bureaucratie en niet in meer bevoegdheden afstaan. Om de vrijheid in Europa voor de komende generaties veilig te stellen, is het hoogst noodzakelijk de soevereiniteit van natiestaten niet alleen te handhaven, maar ook te versterken. Hoog tijd daarom dat Europese burgers - en niet alleen de Griekse - hun stem laten horen en gehoord worden. Economische samenwerking, ja graag. De vorming van een VSE, nee, dank u beleefd.

Marcel van Hamersveld is publicist en woont in Berlijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.