Liberale schatkistbewaarders

Dat rechtse partijen ondanks hun weinig indrukwekkende prestaties als schatkistbewaarder nog altijd stemmen trekken met het verwijt dat links ‘potverteert’ mag opmerkelijk heten

Kiezers wenden zich in economische crisistijden tot rechtse politici. Ten onrechte, zo leert de geschiedenis. Ook het concept VVD programma is meer gericht op zetelwinst dan op een goed gevulde schatkist.

Lange tijd stonden Mark Rutte en zijn VVD er niet best voor in de peilingen. Toen ging het mis, met de wereldeconomie. De veenbrand onder de mondiale financiële markten, tot dan iets waar alleen centrale bankiers slecht van sliepen, veranderde in een uitslaande brand. Banken wankelden, economieën krompen en overheidsbegrotingen eindigden zwaar in de min.

Gestage opmars
Als een van de weinigen pakte Mark Rutte zijn winst en begon in de peilingen aan een gestage opmars. Maurice de Hond peilt de VVD zelfs al als de tweede partij van ons land. Binnenhof ‘watchers’ speculeren op een ‘paardenrace’ tussen Rutte en Cohen, waarbij ze Rutte de betere economische kaarten toedichten. In zware economische tijden doen rechtse partijen het namelijk altijd goed. Er is dan immers even geen geld voor leuke linkse hobby’s.

In ‘De Wereld Draait Door’ meldde Hans Wiegel zich als de ‘beste premier die Nederland nog nooit heeft gehad’. Wiegel, die in de jaren ’70 bekendheid verwierf door Den Uyl steevast te verwijten een ‘potverteerder’ te zijn die voor ‘Sinterklaas’ wil spelen, lijkt geknipt om het Nederlandse schip van staat door de huidige woelige economische baren naar een veilige haven te loodsen. Dat hij dat kan, daar twijfelde hij niet aan. Hij was zelfs al vice-premier geweest, wist hij de jeugdige kijkers van DWDD te melden.

Dreigend bankroet
Wat hij daar niet bij vertelde was dat nooit eerder een kabinet het begrotingstekort zo hard had laten oplopen als juist dat kabinet Van Agt-Wiegel (1977-1981). Er was een wereldwijde financiële crisis en een dreigend bankroet van onze internationale banken voor nodig om die prestatie te overtreffen. Van het door Wiegel beloofde ‘puinruimen’ kwam niets terecht. CDA minister van Financiën Andriessen stapte zelfs op uit onvrede over de geringe lust tot bezuinigen.

Een dergelijk ‘liberale’ omgang met de overheidsfinanciën is zeker geen exclusief polderfenomeen. In de VS was het de Republikeinse president Reagan die als eerste naoorlogse president niet bijdroeg aan het afbetalen van de overheidsschuld. Een traditie die eerdere stormen als oliecrisis, Vietnam oorlog en Democratische presidentschappen doorstond.

Reagans belastingverlagingen voor rijken en bedrijven en scherp stijgende militaire uitgaven bleken een dodelijke mix voor de overheidsfinanciën. Het was de Democraat Bill Clinton die in de jaren ‘90 de schatkist weer wat vulde. Een prestatie die door de ‘jonge Bush’ razendsnel teniet werd gedaan middels de inmiddels bekende ‘rechtse hobby’s’: belastingverlaging voor de allerrijksten en kostbare oorlogen.

Kampioen
Maar goed, dat is geschiedenis. Althans, als we het VVD conceptprogramma ‘Orde op zaken’ mogen geloven: ‘De VVD wil Nederland door de crisis loodsen. De partij deinst daarom niet terug voor de noodzakelijke hervormingen om orde op zaken te stellen in Nederland.’ ‘Noodzakelijke hervormingen’ als de halvering van de overdrachts- en erfenisbelasting en lagere vennootschapsbelastingen. Om dit mogelijk te maken presenteert de VVD zich met 30,5 miljard aan bezuinigingen als kampioen bezuinigen.

Een prestatie die des te indrukwekkender is omdat de VVD niet wil bezuinigen waar – op termijn - het meest te halen valt: de hypotheekrenteaftrek. De vraag is daarom hoe realistisch het financiële plaatje van de VVD is. Het bevat een flink aantal twijfelachtige bezuinigingen. Kan in de zorg 5 miljard bespaard worden door efficiënter te werken? Valt er de komende vier jaar echt 4 miljard te bezuinigen op het bestuur? Kunnen we zo even ons geld terughalen uit Brussel?

Maar nog los van wetten en praktische bezwaren, is het economisch slim om van de hypotheekrenteaftrek af te blijven? Niet als je het de economen vraagt. Vorige week bleek uit een rondgang van BNR Nieuwsradio langs ‘Nederlandse topeconomen’ dat deze in overgrote meerderheid voor het aanpakken van de hypotheekrenteaftrek zijn. De hogere huizenprijzen waar deze toe leidt maken een eigen huis voor starters en de lagere inkomens vrijwel onmogelijk.

Aanpak
Later in de week pleitte ook de Commissie Sociaal-Economische Deskundigen van de SER voor de aanpak van de hypotheekrenteaftrek. Zij wijzen op de hoge schulden waar deze aftrek toe verleidt. Nederland heeft daardoor de hoogste hypotheekschuld van Europa: ‘Een onnodig groot financieel risico voor huishoudens en een onnodig groot beslag op de schatkist’, aldus de economen.

Dat rechtse partijen ondanks hun weinig indrukwekkende prestaties als schatkistbewaarder nog altijd stemmen trekken met het verwijt dat links ‘potverteert’ mag opmerkelijk heten. De wankele financiële basis van de liberale plannen schreeuwt ondertussen om een fatsoenlijke dekking. Wat dat betreft is een nieuwe paarse coalitie met PvdA, D66 en eventueel GroenLinks ‘financieel gezien’ voor de VVD aantrekkelijk. Allemaal partijen die, anders dan ook het CDA, wel iets aan de hypotheekrenteaftrek willen doen.

Daarmee leveren ze de noodzakelijke munitie voor de door de VVD verlangde belastingverlagingen. Zo tekenen de contouren van een nieuw paars regeerakkoord zich af. Ondertussen kan de VVD tot de verkiezingen stemmen werven onder huisbezitters. Want liberalen zijn misschien niet de beste schatkistbewaarders en economen, ze weten hoe ze hun winst moeten pakken op de kiezersmarkt.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden